TCDD’yi kim kurdu?-Türkiye’yi demirağlarla ören kamu kuruluşu

TCDD; Türkiye’nin, hatta Osmanlı coğrafyasının ulaşımında tüm ilklere sahip olan, tüm karayolu ve havayolu ulaşım ağlarına tabiri caizse “Az ötede oyna.” diyebilecek olan, asırların demiryolu ulaştırmacılığı şirketidir. Açılımı “Türkiye Cumhruiyeti Devlet Demiryolları”dır. Adı üzerinde, günümüz itibariyle Türkiye Cumhruiyeti sınırları dahilinde tüm demiryollarının işletmeciliğini yapan bir kamu kuruluşudur.

TCDD’nin kurucusu kim?

Aslına bakacak olursanız TCDD’nin kuruluşu Osmanlı Devleti’ne kadar uzanmaktadır. Kilometrelerce raylı sistem bu. Bir anda sıfırdan varolur mu? Öncesinde var olanların evrim geçirmesiyle oluşmuştur bir sonraki.. Fakat tabii TCDD’nin ismi o zamanlar TCDD değildir. Ama yazımızın konusunun özellikle TCDD olması münasebetiyle yazımızda bu kurumun kuruluşuna dair bilgileri ağırlıklı olarak vermekle beraber, Osmanlı döneminde aşılan bazı önemli kilometre taşlarını da liste halinde yazı sonunda veriyoruz.

Buna göre TCDD; 24 Mayıs 1924 tarihinde “Anadolu-Bağdat Demiryolları Müdüriyet’i Umumiye” ismiyle kurulmuştur. Dolayısıyla TCDD Mustafa Kemal Atatürk’ün Cumhurbaşkanlığı, İsmet İnönü’nün Başbakanlığı döneminde kurulurken; TCDD’nin ilk genel müdürlük görevini ise Behiç Erkin yapmıştır.

Behiç Erkin

Kuruculardan Behiç Erkin; aynı zamanda Bayındırlık ve İskan Bakanlığı da yapmıştır ve Milli İstihbarat Teşkilatı’nın kurucuları arasındadır. Yani yeni kurulan Türkiye Cumhruiyeti’nin en çalışkan ileri gelenlerinden biridir.

Fakat burada belirtilmesi gereken bir not vardır: TCDD’nin 1924 yılındaki bu ilk evresi olan “Anadolu-Bağdat Demiryolları Müdüriyet-i Umumiyesi”, başlı başına bir teşebbüsten çok; Anadolu’da Osmanlı döneminden kalan demiryollarının yapılandırılmış halidir. Tam olarak bir şirket değildir. 1927’de kurulan “Devlet Demiryolları ve Limanları İdare-i Umumiyesi ise başlı başına yeni demiryolları inşa eden, tamamen ileri dönük olan gerçek TCDD’dir. (Hemen aşağıdaki maddede 1927’de ne olduğu yazıyor) Fakat yine de TCDD’nin kuruluşunu 1924 olarak kabul edebiliriz.

TCDD’nin bugünkü ismini alması ise daha sonra olmuştur. Bunu da şu şekilde sıralayabiliriz:

  • 31 Mayıs 1927 tarihinde kurumun adı “Devlet Demiryolları ve Limanları İdare-i Umumiyesi” olarak değiştirilmiştir.
  • 29 Temmuz 1953 tarihinde ise “Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları” adını almış ve günümüze kadar bu isimle var olmuştur.

TCDD kimin?

Eğer ki “TCDD’nin sahibi kim?” diye soracak olursanız cevap bellidir: TCDD halen bir kamu kuruluşu olarak çalışmalarını yürütmektedir ve TCDD’nin sahibi Türkiye Cumhuriyeti’dir.

2019 yılının mart ayındayken TCDD’nin Genel Müdürlük vazifesini ise Ali İhsan Uygun yerine getirmektedir.

Yazımızın başında bahsettiğimiz Osmanlı demiryollarının bazı önemli kilometretaşları şu şekildedir:

  • Osmanlı topraklarındaki ilk demiryolu hattı Kahire-İskenderiye yoludur.
  • Anadolu’daki ilk demiryolu 1866 yılında tamamlanan İzmir (Alsancak)-Aydın Demiryoludur.
  • 1873 yılında tamamlanan Kadıköy (Haydarpaşa)-İzmit hattı, Osmanlı Devleti’nin kendisi tarafından yapılan ilk demiryolu güzergahıdır.

Bunlar haricinde Anadolu’da ve çevre topraklarda sayısız demiryolu hattı ağırlıklı olarak İngiliz-Fransız, Alman özel teşebbüsleri tarafından inşa edilmiştir.

Demiyolları hizmetleri dışında TCDD; liman işletmeciliği hizmetine de sahiptir. Ayrıca asrın projelerinden biri olarak nitelendirilen Marmaray’yın işletmesi de TCDD’dedir. (Ayrıca bkz: Marmaray’ı kim kurdu?)

TCDD’nin lokomotif üretimi yapan TÜLOMSAŞ, yolcu vagon üretimi yapan TÜVASAŞ ve TÜDEMSAŞ ve taşımacılık işletmeciliği yapan TCDD Taşımacılık şeklinde ortaklıkları da vardır.

GÜNCEL YAZILAR:


EKREM İMAMOĞLU KİMDİR?


OKÇULAR VAKFI'NI KİM KURDU?


İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*