Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nı kim kurdu?

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı; ülkemizdeki tüm sınai, endüstriyel ve teknolojik yasama, yürütme ve kamusal ar-ge çalışmalarından sorumlu olan bakanlıktır. Birazdan kuruluşunu ve tarihçesini inceleyeceğimiz Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı; ilk olarak iktisadi ve ticari faaliyetler içerisinde kabul edildiği, daha sonra ekonominin başlı başına ilgilenilmesi gereken gelişmiş alt kollarından biri olduğunun kabul edildiği süreçte pek çok değişiklik yaşamış, tarihi uzun bir süre çeşitli zikzaklar ile geçmiştir. Ama yine de ülkemizde 1971’den beri adında “Sanayi” kelimesi geçen bir bakanlık vardır ve aradan geçen yıllar boyunca yönetim geleneği ve kimliği oturmuştur.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın kurucusu kim?

Bu başlığı sanayi ve teknoloji adına yapılan kamu çalışmalarının kısa bir tarihçesi eşliğinde açıklamak daha uygundur. Çünkü az önce söylediğimiz gibi adı değişen bakanlıkların, yapılan yeniliklerin belirli bir kronolojik sıra formatında okunması halinde süreç daha iyi anlaşılacaktır:

  • 1700’ler ve 1800’lerde Sanayi Devrimi gerçekleşmeden önce dünyada endüstriyel makineler ve mekanik aksamlar pek popüler olmadığı için başlı başına bir sanayi biriminden söz etmek mümkün değildir. Bu vakte kadar var olan cüzi miktarda sanayi hareketleri devletlerin ekonomik faaliyetlerle ilgilenen birimlerine addedilmektedir. Sanayi; iktisat(ekonomi) kavramının önemsiz bileşenlerinden biriyken, sonradan bağımsızlaşan ve başlı başına bir branş haline gelen ana ekonomik kollardan biridir.
  • Osmanlı Devleti’nde de durum pek farklı değildir. Tarihi kayıtlarda adına ilk kez 1484 yılında rastlanan “Arpa Emini” adlı bir makam sahibi, devletin tarım ve ticaret işlerinden sorumlu idi. Padişah 3. Selim Dönemi’nde kısa süreliğine Hububat ve Zahire Nazırlığı kurulmuş fakat birkaç yıl sonra yine “Arpa Emini” sistemine dönülmüştür.
  • Modern bakanlık uygulamasının başladığı Padişah 2. Mahmut Dönemi’nde, 1839 yılında kurulan bakanlıklardan biri olan “Ticaret ve Ziraat Nezareti”, ülkedeki tüm ekonomik faaliyetlerle birlikte sanayiyle de ilgilenen bakanlık olmuştur. Bu bakanlık bazen ikiye ayrılmış ve sadece “Ticaret Nezareti” sanayiyle ilgilenmiş, bazen o dönemin bayındırlık bakanlığı olan “Nafıa Nezareti” de sanayi yatırımlarında sorumluluk sahibi olmuş, hatta bazen ticaret, ziraat ve nafıa işlerinin birleştirildiği “Ticaret ve Nafıa Nezareti” kurulmuş olsa da bu yeniliklerin ömrü çok kısa sürmüştür ve tarihsel süreçte çok değişiklik yaratmamışlardır. Sonuç olarak Osmanlı’nın modern bakanlık sisteminde sanayi faaliyetlerinden sorumlu birim “Ticaret ve Ziraat Nezareti” olmuştur ve 1922’ye kadar ismen varlığı devam etmiştir. Fakat dikkat ediniz; halen sanayiden ayrı bir iş kolu olarak bahsedilmemektedir; ekonominin sadece alt kollarından biridir.
  • Cumhuriyet Dönemi’nde kurulan bakanlıklarda da bu durum uzun süre değişmeyecektir. 23 Nisan 1920’de TBMM açıldıktan birkaç gün sonra, 2 Mayıs 1920’de TBMM’de 3 Sayılı “Büyük Millet Meclisi İcra Vekillerinin Sureti İntihabına Dair Kanun” kabul edilmiş ve 3 Mayıs 1920’de İlk Bakanlar Kurulu kurulmuştur. Bu bakanlar kurulunda görev yapan bakanlıklardan biri “İktisat Vekaleti”dir. Yani ekonomik işlerden sorumlu olan bakanlıktır. Dolayısıyla sanayi işleri de bu vekaletin görev tanımına dahil olmuştur. (Vekalet bakanlık demektir.)
  • 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in İlanı ile eskiden kurulan vekaletler resmiyet kazanmış ve daha profesyonel düzenlemelerle görevlerine devam etmişlerdir. Fakat İktisat Vekaleti’nin ismi 1924’e kadar değişmemiş; ticaret, sanayi, ziraat, orman ve maden işlerinden sorumlu tek bir bakanlık olarak görevlerine devam etmiştir.
  • 1924 yılında İktisat Vekaleti “Ticaret Vekaleti” ve “Ziraat Vekaleti” olarak iki bakanlığa ayrılmış ve sanayi kolu Ticaret Vekaleti’nde kalmıştır. Fakat 1928 yılında iki bakanlık yine birleşerek İktisat Vekaleti adını almıştır ve sanayi kolu da yine eskisi gibi İktisat Vekaleti’ne dahil olmuştur.
  • 1931 yılında Ziraat Vekaleti yeniden kurulsa da diğer ekonomik faaliyetler, dolayısıyla sanayi de İktisat Vekaleti’nde kalmış, 1939 yılında İktisat Vekaleti daha da parçalanarak “Ticaret Vekaleti” ve “Münakalat Vekaleti (Ulaştırma Bakanlığı)” kurulmuştur. Sanayi işleri de bu yeni kurulan Ticaret Vekaletince yürütülmeye başlanmıştır.
  • 1949 yılında İktisat ve Ticaret Vekaletleri yeniden birleştirilerek “Ekonomi ve Ticaret Bakanlığı” kurulmuştur. Sanayi işleri bu bakanlıkta devam etmiştir.
  • Fakat 11 Şubat 1950’de kabul edilen 5528 Sayılı “İşletmeler bakanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun” ile 1950’de önceden İktisat ve Ticaret Bakanlığı bünyesinde olan “İşletmeler Dairesi”, buradan ayrılarak “İşletmeler Bakanlığı” olmuştur. Bu bakanlık, tarihimizdeki ilk sanayi bakanlığının ta kendisidir.
  • 1957 yılında, Ekonomi ve Ticaret Bakanlığı’ndaki ekonomi kısmı kaldırılarak sadece Ticaret Bakanlığı olmuş, İşletmeler Bakanlığı’nın adı “Sanayi Bakanlığı” olarak değiştirilmiş ve daha özelleşmiş bir şekilde ülkedeki tüm sanayi faaliyetlerinin sorumluluğunu devralmıştır. Böylece 1950’de “İşletmeler Bakanlığı” olarak gerçekleşen kuruluş, adında “sanayi” kelimesinin var olmaya başlamasıyla daha da pekişmiştir.

Sonuç olarak şöyle bir kabulde bulunabiliriz:

“T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı; 11 Şubat 1950 tarihinde dönemin TBMM ve Bakanlar Kurulu tarafından ‘İşletmeler Bakanlığı’ adıyla kurulmuş, 1957’de ‘Sanayi Bakanlığı’ adını almıştır. Kurulduğu dönemde T.C. Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, Başbakanı Şemsettin Günaltay’dır. İlk Sanayi (İşletme) Bakanı Mustafa Münir Birsel olmuştur”

Türkiye’nin İlk Sanayi (İşletmeler) Bakanı Mustafa Münir BİRSEL (1897 – 24 Şubat 1990)
  • 1957 yılından 1971’e kadar bu isimle çalışmaya devam eden bakanlık, Mart 1971 tarihinde tekrardan Ticaret Bakanlığı ile birleşmiş ve “Sanayi ve Ticaret Bakanlığı” adını almıştır.
  • Fakat bu bakanlığın ömrü uzun olmamış; Aralık 1971’de tekrardan iki bakanlığa ayrılmıştır. Ticaret Bakanlığı aynı isimle kurulurken, Sanayi Bakanlığı’nın ismi bu kez “Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı” olmuştur. Yani bugünkü ismiyle aynı olacak şekilde Aralık 1971’de sonunda kurulan bir bakanlık mevcuttur.
  • Aralık 1983’te Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın adı bir kez daha değişmiştir. Ticaret bakanlığı ile tekrardan birleşmiş ve yine “Sanayi ve Ticaret bakanlığı” adını almıştır.
  • Sanayi ve Ticaret Bakanlığı olarak 2011 yılına kadar, yani 28 yıl çalışmalar devam etmiştir. 3 Haziran 2011 Tarihli 635 Sayılı KHK ile “Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı” kurulması kararlaştırılmış, 6 Temmuz 2011’de Bakanlık fiilen göreve başlamıştır. Dolayısıyla eski bakanlığın ticaret kolu da Ekonomi Bakanlığı olmuştur.
  • Son olarak; 2 Temmuz 2018 Tarihli 703 Sayılı KHK kapsamında Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile o dönemde var olan “Kalkınma Bakanlığı” birleştirilmiş ve yeni ismi “Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı” olmuştur. Böylece bakanlık günümüzdeki ismini almıştır ve son haline kavuşmuştur.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı kimin?

“Bir kamu makamı olan T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın sahibi Türkiye Cumhuriyeti’dir. Bakanlığın en üst yetkilisi ve faaliyetlerin doğru bir şekilde yürümesinden sorumlu olan kişi dönemin sanayi ve teknoloji bakanıdır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı T.C. Cumhurbaşkanlığı’na doğrudan bağlıdır, Bakanlar Kurulu ve TBMM’ye karşı ikincil dereceden sorumludur.”

“Günümüzde iken T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı görevi Mustafa Varank tarafından yürütülmektedir.”

Günümüz Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa VARANK

Bakanlık macerası diğerlerine kıyasla son derece hareketli ve değişikliklerle dolu olan Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın kurucusu, kimler tarafından kurulduğu, sahibinin kim olduğu gibi sorular hakkında söylenebilecekler bu kadardır sevgili okurlar. Hepiniz sağlıcakla kalın, sevgiyle kalın.

Yazımızı bitirirken 1920 TBMM Dönemi’nden itibaren ülkemizin sanayi faaliyetleriyle ilgilenmiş olan tüm farklı isimlerdeki bakanlıkları kapsayacak şekilde geçmiş dönemlerin sanayi bakanlarının listesini de veriyoruz. İlginizi çekecek olursa göz atabilirsiniz:

İktisat Vekaleti Dönemi (1920-1923 arası)

  1. Yusuf Kemal TENGİRŞENK (3 Mayıs 1920 – 30 Mart 1921)
  2. Celal BAYAR (30 Mart 1921 – 14 Ocak 1922)
  3. Sırrı DAY (14 Ocak 1922 – 11 Mayıs 1922)
  4. Hasan SAKA (11 Mayıs 1922 – 12 Temmuz 1922)
  5. Mahmut Esat BOZKURT (12 Temmuz 1922 – 24 Eylül 1923)
  6. Hasan SAKA (24 Eylül 1923 – 27 Ekim 1923)

Ekonomi Bakanlığı Dönemi (1923 – 1924 arası)

  1. Hasan SAKA (1 Kasım 1923 – 6 Mart 1924)

Ticaret Bakanlığı Dönemi (1924 – 1928 arası)

  1. Hasan SAKA (6 Mart 1924 – 22 Kasım 1924)
  2. Ali CENANİ (22 Kasım 1924 – 17 Mayıs 1926)
  3. Mustafa Rahmi KÖKEN (17 Mayıs 1926 – 21 Ocak 1928)

Ekonomi Bakanlığı Dönemi (1928 – 1939 arası)

  1. Şakir KESEBİR (21 Ocak 1928 – 29 Mayıs 1929)
  2. Mustafa Rahmi KÖKEN (29 Mayıs 1929 – 27 Eylül 1930)
  3. Mustafa Şeref ÖZKAN (27 Eylül 1930 – 8 Eylül 1932)
  4. Celal BAYAR (10 Kasım 1932 – 1 Kasım 1937)
  5. Şakir KESEBİR (1 Kasım 1937 – 28 Aralık 1938)
  6. Hüseyin Hüsnü ÇAKIR (28 Aralık 1938 – 3 Nisan 1939)

Ticaret Bakanlığı Dönemi (1939 – 1949 arası)

  1. Cezmi ERÇİN (3 Nisan 1939 – 1 Kasım 1939)
  2. Nazmi TOPÇUOĞLU (1 Kasım 1939 – 26 Kasım 1940)
  3. Mümtaz ÖKMEN (26 Kasım 1940 – 9 Temmuz 1942)
  4. Behçet UZ (9 Temmuz 1942 – 9 Mart 1943)
  5. Celal Sait SİREN (9 Mart 1943 – 31 Mayıs 1945)
  6. Raif KARADENİZ (31 Mayıs 1945 – 7 Ağustos 1946)
  7. Faik KURDOĞLU (7 Ağustos 1946 – 5 Eylül 1947)
  8. Hasan Şevket ADALAN (5 Eylül 1947 – 10 Eylül 1947)
  9. Mahmut Nedim GÜNDÜZLAP (10 Eylül 1947 – 10 Haziran 1948)
  10. Cemil Sait BARLAS (10 Haziran 1948 – 16 Ocak 1949)

Ekonomi ve Ticaret Bakanlığı Dönemi (1949 – 1960 arası)

NOT: İşletmeler bakanlığı ve Sanayi Bakanlığı ile aynı dönemde var olmuştur.

  1. Cemil Sait BARLAS (16 Ocak 1949 – 7 Haziran 1949)
  2. Vedat DİCLELİ (7 Haziran 1949 – 22 Mayıs 1950)
  3. Zühtü Hilmi VELİBEŞE (22 Mayıs 1950 – 9 Mart 1951)
  4. Mehmet Muhlis ETE (9 Mart 1951 – 1 Kasım 1952)
  5. Ali Enver GÜRELİ (1 Kasım 1952 – 27 Mayıs 1953)
  6. Fethi ÇELİKBAŞ (28 Mayıs 1953 – 17 Mayıs 1954)
  7. İbrahim Sıtkı YIRCALI (17 Mayıs 1954 – 9 Aralık 1955)
  8. Fahrettin ULAŞ (9 Aralık 1955 – 13 Nisan 1956)
  9. Zeyyat MANDALİNCİ (7 Mayıs 1956 – 30 Kasım 1956)
  10. Abdullah AKER (30 Kasım 1956 – 4 Eylül 1958)
  11. Hayrettin ERKMEN (4 Eylül 1958 – 27 Mayıs 1960)

Ticaret Bakanlığı Dönemi (1960 – 1971 arası)

NOT: Sanayi Bakanlığı ile aynı dönemde var olmuştur.

  1. Cihat İREN (30 Mayıs 1960 – 27 Ağustos 1960)
  2. Mehmet BAYDUR (6 Eylül 1960 – 20 Kasım 1961)
  3. İhsan GÜRSAN (20 Kasım 1961 – 25 Haziran 1961)
  4. Mehmet Muhlis ETE (25 Haziran 1962 – 27 Kasım 1963)
  5. Ahmet OĞUZ (27 Kasım 1963 – 25 Aralık 1963)
  6. Fenni İSLİMYELİ (25 Aralık 1963 – 20 Şubat 1965)
  7. Mustafa Macit ZEREN (20 Şubat 1965 – 2 Kasım 1966)
  8. Sadık Tekin MÜFTÜOĞLU (2 Kasım 1966 – 3 Nisan 1967)
  9. Ahmet TÜRKEL (3 Nisan 1967 – 3 Kasım 1969)
  10. Ahmet DALLI (3 Kasım 1969 – 7 Ocak 1970)
  11. Gürhan TİTREK (21 Ocak 1970 – 26 Mart 1971)

İşletmeler Bakanlığı Dönemi (1950 – 1957 arası)

NOT: Ekonomi ve Ticaret Bakanlığı ile aynı dönemde var olmuştur.

  1. Mustafa Münir BİRSEL (11 Şubat 1950 – 22 Mayıs 1950)
  2. Mehmet Muhlis ETE (22 Mayıs 1950 – 9 Mart 1951)
  3. İsmail Hakkı GEDİK (9 Mart 1951 – 14 Aralık 1951)
  4. İbrahim Sıtkı YIRCALI (14 Aralık 1951 – 17 Mayıs 1954)
  5. Fethi ÇELİKBAŞ (17 Mayıs 1954 – 6 Aralık 1954)
  6. Samet AĞAOĞLU (6 Aralık 1954 – 24 Temmuz 1957)

Sanayi Bakanlığı Dönemi (1957 – 1971 arası)

NOT: 1) Ekonomi ve Ticaret Bakanlığı ve ardından gelen Ticaret Bakanlığı ile aynı dönemde var olmuştur. 2) İşletmeler Bakanlığı’nın isim değiştirmiş halidir, yeni bir bakanlık değildir. Yazımızın konusu itibariyle daha iyi bir kronolojik sıralama olması için ayrı yazılmıştır.

  1. Samet AĞAOĞLU (24 Temmuz 1957 – 8 Şubat 1958)
  2. İbrahim Sıtkı YIRCALI (8 Şubat 1958 – 1 Eylül 1958)
  3. Ahmet Sebati ATAMAN (1 Eylül 1958 – 27 Mayıs 1960)
  4. Muhat ULUER (30 Mayıs 1960 – 27 Ağustos 1960)
  5. Şahap KOCATOPÇU (27 Ağustos 1960 – 14 Nisan 1961)
  6. İhsan SOYAK (14 Nisan 1961 – 20 Kasım 1961)
  7. Fethi ÇELİKBAŞ (20 Kasım 1961 – 25 aralık 1963)
  8. Muammer ERTEN (25 Aralık 1963 – 20 Şubat 1965)
  9. Ali Naili ERDEM (20 Şubat 1965 – 27 Ekim 1965)
  10. Mehmet TURGUT (27 Ekim 1965 – 3 Kasım 1969)
  11. Mehmet Selahattin KILIÇ (3 Kasım 1969 – 26 Mart 1971)

Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Dönemi (1971)

  1. Ayhan ÇİLİNGİROĞLU (26 Mart 1971 – 11 Aralık 1971)

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Dönemi (1971 – 1983 arası)

  1. Ali Mesut EREZ (11 Aralık 1971 – 15 Nisan 1973)
  2. Nuri Kemal BAYAR (15 Nisan 1973 – 26 Ocak 1974)
  3. Abdülkerim DOĞRU (26 Ocak 1974 – 17 Kasım 1974)
  4. Mehmet GÖLHAN (17 Kasım 1974 – 31 Mart 1975)
  5. Abdülkerim DOĞRU (31 Mart 1975 – 21 Haziran 1977)
  6. Tarhan ERDEM (21 Haziran 1977 – 21 Temmuz 1977)
  7. Oğuzhan ASİLTÜRK (21 Temmuz 1977 – 5 Ocak 1978)
  8. Orhan ALP (5 Ocak 1978 – 12 Kasım 1979)
  9. Nuri Kemal BAYAR (12 Kasım 1979 – 12 Eylül 1980)
  10. Şahap KOCATOPÇU (20 Eylül 1980 – 21 Aralık 1981)
  11. Mehmet TURGUT (21 Aralık 1981 – 13 Aralık 1983)

Sanayi ve Ticaret bakanlığı Dönemi (1983 – 2011 arası)

  1. Hüseyin Cahit ARAL (13 Aralık 1983 – 21 Aralık 1987)
  2. Şükrü YÜRÜR (21 Aralık 1987 – 23 Haziran 1991)
  3. Rüştü Kazım YÜCELEN (23 Haziran 1991 – 20 Kasım 1991)
  4. Tahir KÖSE (20 Kasım 1991 – 27 Temmuz 1994)
  5. Mehmet DÖNEN (27 Temmuz 1994 – 27 Mart 1995)
  6. Hasan AKYOL (27 Mart 1995 – 5 Ekim 1995)
  7. Abdülbaki ATAÇ (5 Ekim 1995 – 30 Ekim 1995)
  8. Fuat ÇAY (30 Ekim 1995 – 6 Mart 1996)
  9. Enis Yalım EREZ (6 Mart 1996 – 26 Nisan 1997)
  10. Ali Rıza GÖNÜL (26 Nisan 1997 – 30 Haziran 1997)
  11. Enis Yalım EREZ (30 Haziran 1997 – 11 Ocak 1999)
  12. Metin ŞAHİN (11 Ocak 1999 – 28 Mayıs 1999)
  13. Ahmet Kenan TANRIKULU (28 Mayıs 1999 – 18 Kasım 2002)
  14. Ali COŞKUN (18 Kasım 2002 – 29 Ağustos 2007)
  15. Mehmet Zafer ÇAĞLAYAN (29 Ağustos 2007 – 1 Mayıs 2009)
  16. Nihat ERGÜN (1 Mayıs 2009 – 6 Temmuz 2011)

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Dönemi (2011 – 2018)

  1. Nihat ERGÜN (6 Temmuz 2011 – 25 Aralık 2013)
  2. Fikri IŞIK (25 Aralık 2013 – 24 Mayıs 2016)
  3. Faruk ÖZLÜ (24 Mayıs 2016 – 10 Temmuz 2018)

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Dönemi (2018 – Günümüz)

  1. Mustafa VARANK (10 Temmuz 2018 – Halen)

NOT: Bakanlıkların isimlendirilmesinde Cumhuriyet’in İlanı’ndan önceki zamanlar için eski isimleri ve “vekalet” kelimesi, sonrası için ise yeni isim ve “bakanlık” kelimesi kullanılmıştır. Amaç tamamen kronolojik sıralamayı netleştirmek ve konu bütünlüğü sağlamaktır. Zira eski resmi kayıtlara bakılması halinde burada bakanlık olarak yazan bir makamın vekalet olarak gözükmesi doğaldır. (Örneğin; 1930’larda Ekonomi Bakanlığı’nın adı “İktisat Vekaleti” idi fakat kolaylık olması açısından her zaman yeni isim kullanılmaktadır.)


GÜNCEL YAZILAR:

GELECEK PARTİSİ'Nİ KİM KURDU?


İSTANBUL ŞEHİR ÜNİVERSİTESİ KİMİN?


İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*