Milli Savunma Bakanlığı’nı kim kurdu?

Milli savunma, bir ülkenin en önemli bileşenlerinden biridir. Biliyoruz ki bir ülkenin milli savunma, adalet, kültür ve turizm, içişleri ve dışişleri kulvarlarındaki faaliyetlerinde öncelik ayrımı yapmak zordur. Eğer ki biri doğru yürümezse bundan mutlaka diğerleri de etkilenecektir. Tıpkı insan vücudunda bir organ hastalandığında tüm bünyenin etkilenmesi gibi…

Fakat milli savunmayı, yukarıdaki önermeye dahil olmakla birlikte artı bir yön ile daha değerlendirmek mümkündür: Milli savunma, uygarlık niteliği taşıyan diğer tüm çalışma alanlarının sigortasıdır. En azından çağımız için bu durum böyledir. Eğer ekonominiz gelişmişse, kıskananlarınız çoğalacaktır. Bu durumda ekonominizi savunmanız için güçlü bir ordunuzun ve savunma sanayinizin olması gereklidir. Eğer ülkenizde bilim ve sanat ileri seviyedeyse, yine bu üretkenliği ve aydınlanmayı muhafaza etmek için savunmanızın güçlü olması gerekir. Aksi halde bağımsızlığınızı kaybeder, bu meziyetlerinizi, üretim kabiliyetlerinizi ordusu güçlü olan başka bir devlet için sarf etmek zorunda kalırsınız.

İşte bu mecburiyetten dolayı tarihten beri her devlet milli savunmasına gereken önemi vermeye çalışmış, bütçesinden en yoğun harcamaları askeri alanda yapmıştır. Ülkemizin bu konuyla ilgili faaliyette bulunan bakanlığı olan Milli Savunma Bakanlığı da, yukarıdaki amaçlar doğrultusunda yaklaşık 100 yıldır bu ülkenin bağımsızlığı için hazır ve nazır bir şekilde var olagelmiştir.

Milli Savunma Bakanlığı’nın kurucusu kim?

Modern anlamda Milli Savunma Bakanlığı’nın kuruluşu için Kurtuluş Savaşı Dönemi’ne bakmamız gereklidir. Fakat askeri geleneğin devralındığı ve çağa uyum sağlayarak değişim geçirdiği süreci daha iyi anlamak için Milli Mücadele yıllarından öncesini de birkaç cümleyle özetlemekte yarar vardır:

  • Osmanlı Devleti’nden önceki Türk devletlerinde sadece askeri vazifelerle ilgilenen çeşitli komutanlık görevleri mevcuttu. Fakat yine de sorumluluk belirgin bir şekilde hükümdarda iken, söz konusu komutan daha çok günlük idari konularla ilgilenirdi.
  • Osmanlı Devleti zamanında belirgin iş bölümünün en net şekilde yapıldığı yenilik olan Divan-ı Hümayun’da ise Milli Savunma Bakanlığı’nı biraz daha andıran uygulamalar mevcuttu. Divan-ı Hümayun üyelerinden biri olan Yeniçeri Ağası; Yeniçeri Ocağı ile Acemi Ocağı işlerinden sorumlu, başkentin güvenliği, askeri düzenlemeler ve sivil denetimler gibi görevleri olan bir “milli savunma” görevlisi idi. Elbette ki başkomutan, ordu için son sözü söyleyen kişi padişahtı, fakat iş bölümünün eskiye nazaran daha belirgin olduğu göz önüne alınırsa Yeniçeri Ağası’nın Osmanlı Devleti’nde 400 yıl boyunca Milli Savunma Bakanlığı’na denk bir vazife gerçekleştirdiği düşünülebilir.
  • Modern milli savunma anlayışının ülkemize yerleşmeye başlaması ise Padişah 2. Mahmut Dönemi’nde Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması ve askeri alanda köklü değişiklikler yapılması ile olmuştur. 1826 yılında “Vakay-ı Hayriye” olarak bilinen kanlı bir mücadeleden sonra Yeniçeri Ocağı kaldırılmıştır. 15 Haziran 1826 tarihinde “Serasker” makamı kurulmuştur. Seraskerliğin bugünküne son derece yakın bir şekilde Milli Savunma Bakanlığı’na denk olduğunu söyleyebiliriz. İlk seraskerlik görevi Rusçuklu Ağa Hüseyin Paşa tarafından gerçekleştirilmiştir.
  • Seraskerlik makamı kurulduğu 1826’dan 1908’e kadar var olmuştur. 1908 yılında 2. Meşrutiyet ilan edilmiştir. Bunun sonucunda yönetim anlayışında önemli değişiklikler yapılmıştır. Bunlardan biri; genel kültür itibariyle çoğumuzun daha çok duymuş olduğu bir idari birimdir: Harbiye Nezareti… Harbiye Nezareti 1908 yılında kurulmuştur ve günümüz Milli Savunma Bakanlığı ile %99 oranında denk bir bakanlıktır. İlk Harbiye Nazırlığı görevi Ömer Rüştü Paşa tarafından gerçekleştirilmiştir.
  • Harbiye Nezareti’nden bir sonraki aşama ise günümüz Milli Savunma Bakanlığı’nın kurulmasıdır. 23 Nisan 1920’de açılan TBMM’de 2 Mayıs 1920 tarihinde “Büyük Millet Meclisi İcra Vekillerinin Suret-i İntihabına Dair Kanun” kabul edilerek İlk Bakanlar Kurulu oluşturulmuştur. Bu kuruldaki bakanlıklardan biri olan “Müdafaa-i Milliye Vekaleti”, bugünkü Milli Savunma Bakanlığı’nın ta kendisidir. Müdafaa-i Milliye Vekaleti 3 Mayıs 1920’de göreve başlamıştır ve Cumhuriyet’in İlanı’ndan sonra gerekli düzenlemeler yapılarak görevine devam etmiştir.

O halde özetlemeyi şu şekilde yazabiliriz:

“T.C. Milli Savunma Bakanlığı; 3 Mayıs 1920 tarihinde TBMM ve Ankara Hükümeti tarafından kurulmuştur. Kurulduğu dönemde TBMM Reisi Mustafa Kemal Atatürk’tür. İlk Milli Savunma Bakanı (Müdafaa-i Milliye Vekili) ise Fevzi Çakmak olmuştur.”

Türkiye’nin İlk Milli Savunma Bakanı Mustafa Fevzi ÇAKMAK (12 Ocak 1876 – 10 Nisan 1950)

Milli Savunma Bakanlığı; 1920’de kurulduktan sonra 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edilinceye kadar Milli Mücadele’de çok önemli vazifeler üstlenmiştir. Cumhuriyet’in İlanı’ndan sonra da ülkenin bağımsızlığının herdaim koruyucusu olmuş, çağa uyum sağlayan düzenlemeler ve revizyonlar eşliğinde kesintisiz olarak çalışmaya devam etmiştir.

Bu arada bir ayrıntıyı daha aktaralım: Milli Savunma Bakanlığı; İçişleri, Dışişleri, Enerji ve Tabii Kaynaklar ve Adalet Bakanlıkları ile birlikte Cumhuriyet tarihi boyunca kesintisiz olarak hizmet vermekte olan sayılı bakanlıktan biridir.

Milli Savunma Bakanlığı kimin?

Milli Savunma Bakanlığı’nın sahibinin kim olduğu sorusunun cevabı son derece basittir fakat yine de bu soruyu makamda sorumluluk sahibi kişiler yönünden biraz daha ayrıntılı olarak cevaplamak mümkündür:

“Milli Savunma Bakanlığı’nın sahibi Türkiye Cumhuriyeti’dir. Bakanlığın doğru bir şekilde çalışmasından sorumlu olan kişi dönemin milli savunma bakanıdır. Milli Savunma Bakanlığı tüm faaliyetlerinde Cumhurbaşkanlığı’na bağlıdır. Bakanlar Kurulu ve TBMM’ye karşı ise ikincil dereceden sorumludur.”

Şu an için T.C. Milli Savunma Bakanlığı görevi Hulusi Akar tarafından yürütülmektedir.

Günümüz Milli Savunma Bakanı Hulusi AKAR

Milli Savunma Bakanlığı’nın kuruluş künyesi ve günümüzdeki yönetim şeması hakkında söylenebilecekler bu kadardır. Sevgiyle ve sağlıcakla kalın sevgili okurlar.

Yazımızı bugüne kadar görev yapmış olan milli savunma bakanlarının listesi ile bitiriyoruz:

Müdafaa-i Milliye Vekaleti Dönemi (Cumhuriyet’in İlanı’ndan Önce):

  1. Fevzi ÇAKMAK (3 Mayıs 1920 – 5 Ağustos 1921)
  2. Refet BELE (5 Ağustos 1921 – 10 Ocak 1922)
  3. Kazım ÖZALP (10 Ocak 1922 – 29 Ekim 1923)

Milli Savunma Bakanlığı Dönemi (Cumhuriyet’in İlanı’ndan Sonra):

  1. Kazım ÖZALP (10 Ocak 1922 – 21 Kasım 1924)
  2. Fethi OKYAR (22 Kasım 1924 – 3 Mart 1925)
  3. Recep PEKER (4 Mart 1925 – 1 Kasım 1927)
  4. Mustafa Abdülhalik RENDA (1 Kasım 1927 – 25 Aralık 1930)
  5. Zekai APAYDIN (29 Aralık 1930 – 1 Mart 1935)
  6. Kazım ÖZALP (1 Mart 1935 – 18 Ocak 1939)
  7. Naci TINAZ (18 Ocak 1939 – 5 Nisan 1940)
  8. Saffet ARIKAN (5 Nisan 1940 – 12 Kasım 1941)
  9. Ali Rıza ARTUNKAL (12 Kasım 1941 – 7 Ağustos 1946)
  10. Cemil Cahit TOYDEMİR (7 Ağustos 1946 – 5 Eylül 1947)
  11. Münir BİRSEL (5 Eylül 1947 – 5 Haziran 1948)
  12. Hasan SAKA (vekaleten) (5 Haziran 1948 – 10 Haziran 1948)
  13. Hüseyin Hüsnü ÇAKIR (10 Haziran 1948 – 22 Mayıs 1950)
  14. Refik Şevket İNCE (22 Mayıs 1950 – 9 Mart 1951)
  15. Ahmet Hulusi KÖYMEN (9 Mart 1951 – 10 Aralık 1952)
  16. Seyfi KURTBEK (10 Aralık 1952 – 1 Kasım 1953)
  17. Kenan YILMAZ (1 Kasım 1953 – 17 Mayıs 1954)
  18. Ethem MENDERES (17 Mayıs 1954 – 15 Eylül 1955)
  19. Mehmet Fuad KÖPRÜLÜ (vekaleten) (15 Eylül 1955 – 9 Aralık 1955)
  20. Adnan MENDERES (vekaleten) (9 Aralık 1955 – 28 Temmuz 1957)
  21. Şemi ERGİN (28 Temmuz 1957 – 19 Ocak 1958)
  22. Ethem MENDERES (19 Ocak 1958 – 27 Mayıs 1960)
  23. Cemal GÜRSEL (30 Mayıs 1960 – 9 Haziran 1960)
  24. Hüseyin ATAMAN (22 Ekim 1960 – 5 Ocak 1961)
  25. Muzaffer ALANKUŞ (5 Ocak 1961 – 3 Temmuz 1961)
  26. İlhami SANCAR (20 Kasım 1961 – 20 Şubat 1965)
  27. Hasan DİNÇER (20 Şubat 1965 – 10 Ağustos 1965)
  28. Mustafa Hazım DAĞLI (10 Ağustos 1965 – 27 Ekim 1965)
  29. Ahmet TOPALOĞLU (27 Ekim 1965 – 26 Mart 1971)
  30. Ferit MELEN (26 Mart 1971 – 22 Mayıs 1972)
  31. Mehmet İZMEN (22 Mayıs 1972 – 15 Nisan 1973)
  32. İlhami SANCAR (15 Nisan 1973 – 26 Ocak 1974)
  33. Hasan Esat IŞIK (26 Ocak 1974 – 17 Kasım 1974)
  34. İlhami SANCAR (17 Kasım 1974 – 31 Mart 1975)
  35. Ferit MELEN (31 Mart 1975 – 21 Haziran 1977)
  36. Hasan Esat IŞIK (21 Haziran 1977 – 21 Temmuz 1977)
  37. Sadettin BİLGİÇ (21 Temmuz 1977 – 18 Ekim 1977)
  38. Cihat BİLGEHAN (vekaleten) (14 Ekim 1977 – 28 Ekim 1977)
  39. Turhan KAPANLI (1 Kasım 1977 – 5 Ocak 1978)
  40. Hasan Esat IŞIK (5 Ocak 1978 – 16 Ocak 1979)
  41. Neşet AKMANDOR (16 Ocak 19789 – 12 Kasım 1979)
  42. Ahmet İhsan BİRİNCİOĞLU (12 Kasım 1979 – 12 Eylül 1980)
  43. Haluk BAYÜLKEN (20 Eylül 1980 – 13 Aralık 1983)
  44. Zeki YAVUZTÜRK (13 Aralık 1983 – 21 Aralık 1987)
  45. Ercan VURALHAN (21 Aralık 1987 – 30 Mart 1989)
  46. Safa GİRAY (30 Mart 1989 – 19 Ekim 1990)
  47. Güneş TANER (vekaleten) (19 Ekim 1990 – 28 Ekim 1990)
  48. Hüsnü DOĞAN (28 Ekim 1990 – 22 Şubat 1991)
  49. Mehmet YAZAR (1 Mart 1991 – 23 Haziran 1991)
  50. Barlas DOĞU (23 Haziran 1991 – 20 Kasım 1991)
  51. Nevzat AYAZ (20 Kasım 1991 – 24 Ekim 1993)
  52. Mehmet GÖLHAN (24 Ekim 1993 – 5 Ekim 1995)
  53. Vefa TANIR (5 Ekim 1995 – 6 Mart 1996)
  54. Mahmut Oltan SUNGURLU (6 Mart 1996 – 28 Haziran 1996)
  55. Turhan TAYAN (28 Haziran 1996 – 30 Haziran 1997)
  56. İsmet SEZGİN (30 Haziran 1997 – 11 Ocak 1999)
  57. Hikmet Sami TÜRK (11 Ocak 1999 – 28 Mayıs 1999)
  58. Sabahattin ÇAKMAKOĞLU (28 Mayıs 1999 – 18 Kasım 2002)
  59. Vecdi GÖNÜL (18 Kasım 2002 – 6 Temmuz 2011)
  60. İsmet YILMAZ (6 Temmuz 2011 – 1 Temmuz 2015)
  61. Vecdi GÖNÜL (3 temmuz 2015 – 24 Kasım 2015)
  62. İsmet YILMAZ (24 Kasım 2015 – 24 Mayıs 2016)
  63. Fikri IŞIK (24 Mayıs 2016 – 19 Temmuz 2017)
  64. Nurettin CANİKLİ (19 Temmuz 2017 – 10 Temmuz 2018)
  65. Hulusi AKAR (10 Temmuz 2018 – Halen)

GÜNCEL YAZILAR:

İSTANBUL ŞEHİR ÜNİVRESİTESİ KİMİN?


İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*