Milli Eğitim Bakanlığı’nı kim kurdu?

Eğitim; bir ülkenin var olmasında ve çağa uyum sağlamasında en önemli kriterlerden biridir. En temelde aile kurumu ile başlayıp sonra eğitim kurumları aracılığıyla devam eden bir bireyin eğitim süreci, o bireyin yetişkin olacağı zaman olan 20 yıl sonrasının teminatı gibidir bir ülke için. Çünkü bir sonraki nesildeki yöneticiler, CEO’lar, politikacılar, doktorlar, mühendisler, eğitim hayatı boyunca çocuğa ne eğitim verildiyse o eğitimin yarattığı zihniyet ile yaşamaya ve ülkesine katkıda bulunacaklardır. “Ağaç yaş iken eğilir.” atasözümüzden, bilinçli olan tüm insanların eğitimin öneminin farkında olmasından ve bu bilinçliliğin meyvesini toplamalarından, pek çok idealist liderin eğitim öğretim hakkında söylediği sözlerden anlayabileceğimiz üzere bir toplumun, bir ülkenin kalkınmasında ve bir dünya gücü olmasında eğitim, diğer bütün ama bütün birimlerden daha önemlidir. 1850’li yıllara gelindiğinde hala daha siyasi birliğini ve otoritesini tamamlayamamış olan Almanya ve İskandinav ülkelerini bu denli ileri götüren tek politikanın disiplinli ve nitelikli eğitim olduğunu unutmamak gerekir….

Bağımsız bir devletin verimli bir eğitim politikası olması gerekliliğinden ötürü tüm bağımsız devletler en az bakanlık nezdinde çeşitli kurumlarla eğitim faaliyetlerini sürdürmekte ve stratejiler geliştirmektedir. Dolayısıyla Türkiye Cumhuriyeti de dünya üzerinde bu zarureti yerine getiren ve ülkedeki eğitim öğretim faaliyetleriyle ilgilenen bir bakanlığı olan bağımsız devletlerden biridir. Söz konusu bakanlığın adı ise hepimiz tarafından bilinmektedir: T.C. Milli Eğitim Bakanlığı…

Milli Eğitim Bakanlığı’nın kurucusu kim?

Yüz yıldan fazla bir süredir çağa uyum sağlamaya yönelik devlet politikalarının bir sonucu olarak var olan Milli Eğitim Bakanlığı’nın kuruluşunu iyi anlamak için doğrudan milat niteliğindeki bir tarihten ziyade Türkiye Cumhuriyeti’nden önce var olan Osmanlı Devleti Dönemi’nden itibaren yapılan yenilikleri ve eğitim faaliyetlerinin zaman içerisinde gerçekleşen evrimleri incelemek gerekir. Bu amaç doğrultusunda Milli Eğitim Bakanlığı’na dair kayda değer en eski girişimlerden itibaren şöyle bir kronolojik özetleme yapmak mümkün olacaktır:

  • Gerekli düzenlemeler yapılmadan önce Osmanlı Devleti’nde eğitim öğretim faaliyetleri vakıflar tarafından yürütülüyordu. Eğitim öğretim hizmetlerinin devlet tarafından yürütülmesi düşüncesi ilk kez Padişah 2. Mahmut Dönemi’nde gündeme gelmiştir. 17 Mart 1857’de “Maarif-i Umumiye Nezareti” adlı bir nazırlık(bakanlık) kurulmuş ve eğitim öğretim hizmetlerinden sorumlu bir bakan meclis-i vükelada yer almaya başlamıştır. Bir sonraki düzenlemeye kadar eğitim kurumları sıbyan (ilk), rüştiye (orta) ve mekatib-i fünün-i mütenevvia (yüksek bilim ve meslek okulları) şeklinde üç ana kategoride olmak üzere bakanlığın bünyesinde hizmet vermeye devam etmiştir.
  • Modern eğitim sistemine giden yolda ilk kanuni düzenleme 1869 yılında çıkarılan Maarif-i Umumiye Nizamnamesi’dir. Günümüz Türkçesi ile “Genel Eğitim Tüzüğü” demek olan bu kanun ile eğitim hakkı, eğitim yönetimin, eğitim sisteminin belirlenmesi, eğitim ödenekleri, öğretmen yeitştirme ve istihdamı, taşra tşekilatı ve sınav sistemleri gibi önemli konular düzenlenmiştir. Aynı zamanda çeşitli önemli idari düzenlemeler de yapılmıştır.
  • 1911 yılında yayımlanan “Maarif-i Umumiye ve Teşkilatı Nizamnamesi”(Eğitim Teşkilat Tüzüğü) sonrasında maarif nezaretinin idari yapısı daha iyi bir şekilde düzenlenmiş ve bakanlık yeni haliyle çalışmalarına devam etmiştir.

Bugünkü Milli Eğitim Bakanlığı’nın kurulmasına bir adım daha yaklaşılan evre 23 Nisan 1920’de TBMM’nin açılması ve ilk bakanlıkların oluşturulmasıdır. Buna göre:

  • 23 Nisan 1920’de TBMM’nin açılmasının ardından 2 Mayıs 1920’de kabul edilen 3 Sayılı “Büyük Millet Meclisi İcra Vekillerinin Sureti İntihabına Dair Kanun” ile oluşturulan ve birçok görevli bakanın yer aldığı İcra Vekilleri Heyeti’nde (Bakanlar Kurulu) görevli olarak Maarif Vekaleti (Eğitim Bakanlığı) de çalışmaya başlamıştır.
  • 29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyet’in İlanı’ndan sonra İstanbul’da bulunan Maarif Nezareti kaldırılmış, Ankara’da hazır bulunan Maarif Vekaleti resmiyet kazanarak ülkenin eğitim öğretim faaliyetlerini yürütmeye devam etmiştir.

Bu açıklayıcı özetten sonra Milli Eğitim Bakanlığı’nı kimin ne zaman kurduğu sorusunu zihninde netleştirmek isteyen okurlarımız için şöyle tek cümlelik bir özetleme yapmak mümkün:

“T.C. Milli Eğitim Bakanlığı; ‘Maarif Vekaleti’ ismiyle 3 Mayıs 1920’de dönemin TBMM ve Ankara Hükümeti tarafından kurulmuştur. Bakanlığın kurulduğu dönemde TBMM Reisi olan kişi Mustafa Kemal Atatürk’tür. Türkiye’nin İlk Milli Eğitim Bakanı olan kişi ise Dr. Rıza Nur’dur.”

Türkiye’nin İlk Milli Eğitim Bakanı (Maarif Vekili) Dr. Rıza NUR (30 Ağustos 1879 – 8 Eylül 1942)

Cumhuriyet’in İlanı’ndan sonra da Milli Eğitim Bakanlığı faaliyetlerine aynen devam etmiştir ve etmektedir. Fakat tabii ki aradan geçen yıllar boyunca kendisini revize ederken bazı isim değişiklikleri de yaşamıştır. 1923’ten beri Milli Eğitim Bakanlığı’nın almış olduğu isimler şu şekildedir:

  • Maarif Vekaleti (1923 – 1935)
  • Kültür bakanlığı (1935 – 1941)
  • Maarif Vekilliği (1941 – 1946)
  • Milli Eğitim Bakanlığı (1946 – 1950)
  • Maarif Vekaleti (1950 – 1960)
  • Milli Eğitim Bakanlığı (1960 – 1983)
  • Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığı (1983 – 1989)
  • Milli Eğitim Bakanlığı (1989 – Günümüz)

Milli Eğitim Bakanlığı kimin?

“Milli Eğitim Bakanlığı’nın sahibi kim?” şeklinde sorulan soruya verilecek yanıt son derece basit ve net olacaktır. Çünkü Milli Eğitim Bakanlığı bir kamu makamıdır:

“Milli Eğitim Bakanlığı’nın sahibi Türkiye Cumhuriyeti’dir. Bakanlığın görevlerini sağlıklı bir şekilde yerine getirmesinden sorumlu olan kişi dönemin milli eğitim bakanıdır. Bakanlık tüm faaliyetlerinde asli olarak T.C. Cumhurbaşkanlığı’na bağlı iken, ikincil dereceden Bakanlar Kurulu ve TBMM’ye karşı sorumludur.”

Günümüzde Milli Eğitim Bakanı olarak görev yapmakta olan kişi Ziya Selçuk’tur.

Günümüz Milli Eğitim Bakanı Ziya SELÇUK

Son olarak, kurulduğu günden bu yana görev yapmış olan milli eğitim bakanlarının ve görev yaptıkları zaman aralıklarının listesi aşağıdaki gibidir:

Maarif Vekaleti Dönemi (Cumhuriyet’in İlanı’ndan önce)

  1. Rıza NUR (4 Mayıs 1920 – 13 Aralık 1920)
  2. Hamdullah Suphi TANRIÖVER (14 Aralık 1920 – 20 Kasım 1921)
  3. Mehmet Vehbi BOLAK (20 Kasım 1921 – 5 Kasım 1922)
  4. İsmail Safa ÖZLER (5 Kasım 1922 – 27 Ekim 1923)

Milli Eğitim Bakanlığı Dönemi (Cumhuriyet’in İlanı’ndan sonra)

  1. İsmail Safa ÖZLER (30 Ekim 1923 – 6 Mart 1924)
  2. Hüseyin Vasıf ÇINAR (6 Mart 1924 – 22 Kasım 1924)
  3. Şükrü SARAÇOĞLU (22 Kasım 1924 – 3 Mart 1925)
  4. Hamdullah Suphi TANRIÖVER (3 Mart 1925 – 19 Aralık 1925)
  5. Mustafa Necati UĞURAL (20 Aralık 1925 – 1 Ocak 1929)
  6. İsmet İNÖNÜ (vekaleten) (1 Ocak 1929 – 8 Ocak 1929)
  7. İsmet İNÖNÜ (9 Ocak 1929 – 27 Şubat 1929)
  8. Hüseyin Vasıf ÇINAR (28 Şubat 1929 – 7 Nisan 1929)
  9. Recep PEKER (vekaleten) (7 Nisan 1929 – 10 Nisan 1929)
  10. Cemal Hüsnü TARAY (10 Nisan 1929 – 15 Eylül 1930)
  11. Refik SAYDAM (vekaleten) (17 Eylül 1930 – 27 Eylül 1930)
  12. Esat SAGAY (27 Eylül 1930 – 18 Eylül 1932)
  13. Reşit GALİP (19 Eylül 1932 – 13 Ağustos 1933)
  14. Refik SAYDAM (vekaleten) (13 Ağustos 1933 – 26 Ekim 1933)
  15. Yusuf Hikmet BAYUR (27 Ekim 1933 – 8 Temmuz 1934)
  16. Zeynel Abidin ÖZMEN (9 Temmuz 1934 – 9 Haziran 1935)
  17. Saffet ARIKAN (9 Haziran 1935 – 28 Aralık 1938)
  18. Hasan Ali YÜCEL (28 Aralık 1938 – 5 Ağustos 1946)
  19. Reşat Şemsettin SİRER (5 Ağustos 1946 – 9 Haziran 1948)
  20. Hasan Tahsin BANGUOĞLU (10 Haziran 1948 – 22 Mayıs 1950)
  21. Hüseyin Avni BAŞMAN (22 Mayıs 1950 – 2 Ağustos 1950)
  22. Nuri ÖZSAN (vekaleten) (3 Ağustos 1950 – 10 Ağustos 1950)
  23. Ahmet Tevfik İLERİ (11 Ağustos 1950 – 5 Nisan 1953)
  24. Rıfkı Salim BURÇAK (9 Nisan 1953 – 17 Mayıs 1954)
  25. Hüseyin Celal YARDIMCI (17 Mayıs 1954 – 9 Aralık 1955)
  26. Ahmet ÖZEL (9 Aralık 1955 – 13 Nisan 1957)
  27. Ahmet Tevfik İLERİ (13 Nisan 1957 – 25 Kasım 1957)
  28. Hüseyin Celal YARDIMCI (26 Kasım 1957 – 22 Mayıs 1959)
  29. Ahmet Tevfik İLERİ (vekaleten) (22 Mayıs 1959 – 8 Aralık 1959)
  30. Mehmet Atıf BENDERLİOĞLU (9 Aralık 1959 – 27 Mayıs 1960)
  31. Fehmi YAVUZ (30 Mayıs 1960 – 27 Ağustos 1960)
  32. Fehmi YAVUZ (vekaleten) (27 Ağustos 1960 – 8 Eylül 1960)
  33. Bedrettin TUNCEL (8 Eylül 1960 – 5 Ocak 1961)
  34. Turhan FEYZİOĞLU (5 Ocak 1961 – 7 Şubat 1961)
  35. Ahmet TAHTAKILIÇ (vekaleten) (7 Şubat 1961 – 2 Mart 1961)
  36. Ahmet TAHTAKILIÇ (3 Mart 1961 – 25 Ekim 1961)
  37. Ahmet TAHTAKILIÇ (vekaleten) (25 Ekim 1961 – 20 Kasım 1961)
  38. Mehmet Hilmi İNCESULU (20 Kasım 1961 – 25 Haziran 1962)
  39. Şevket Raşit HATİPOĞLU (25 Haziran 1962 – 8 Haziran 1963)
  40. İbrahim ÖKTEM (11 Haziran 1963 – 20 Şubat 1965)
  41. Nevzat Cihat BİLGEHAN (20 Şubat 1965 – 27 Ekim 1965)
  42. Orhan DENGİZ (27 Ekim 1965 – 1 Nisan 1967)
  43. Mehmet İlhami ERTEM (1 Nisan 1967 – 3 Kasım 1969)
  44. Orhan OĞUZ (3 Kasım 1969 – 26 Mart 1971)
  45. Şinasi OREL (26 Mart 1971 – 13 Aralık 1971)
  46. İsmail Hakkı ARAR (13 Aralık 1971 – 22 Mayıs 1972)
  47. Sabahattin ÖZBEK (22 Mayıs 1972 – 15 Nisan 1973)
  48. Orhan DENGİZ (15 Nisan 1973 – 26 Ocak 1974)
  49. Mustafa ÜSTÜNDAĞ (26 Ocak 1974 – 17 Kasım 1974)
  50. Safa REİSOĞLU (17 Kasım 1974 – 31 Mart 1975)
  51. Ali Naili ERDEM (31 Mart 1975 – 21 Haziran 1977)
  52. Mustafa ÜSTÜNDAĞ (21 Haziran 1977 – 21 Temmuz 1977)
  53. Nahit MENTEŞE (21 Temmuz 1977 – 5 Aralık 1978)
  54. Mustafa Necdet UĞUR (5 Ocak 1978 – 12 Kasım 1979)
  55. Orhan Cemal FERSOY (12 Kasım 1979 – 12 Eylül 1980)
  56. Hasan SAĞLAM (21 Eylül 1980 – 13 Aralık 1983)
  57. Vehbi DİNÇERLER (13 Aralık 1983 – 13 Eylül 1985)
  58. Metin EMİROĞLU (13 Eylül 1985 – 21 Aralık 1987)
  59. Hasan Celal GÜZEL (21 Aralık 1987 – 30 Mart 1989)
  60. Avni AKYOL (30 Mart 1989 – 20 Kasım 1991)
  61. Köksal TOPTAN (20 Kasım 1991 – 25 Haziran 1993)
  62. Nahit MENTEŞE (25 Haziran 1993 – 24 Ekim 1993)
  63. Nevzat AYAZ (24 Ekim 1993 – 5 Ekim 1995)
  64. Turhan TAYAN (5 Ekim 1995 – 28 Haziran 1996)
  65. Mehmet SAĞLAM (28 Haziran 1996 – 30 Haziran 1997)
  66. Hikmet ULUĞBAY (30 Haziran 1997 – 11 Ocak 1999)
  67. Metin BOSTANCIOĞLU (11 Ocak 1999 – 10 Temmuz 2002)
  68. Necdet TEKİN (10 Temmuz 2002 – 18 Kasım 2002)
  69. Erkan MUMCU (18 Kasım 2002 – 14 Mart 2003)
  70. Hüseyin ÇELİK (14 Mart 2003 – 1 Mayıs 2009)
  71. Nimet ÇUBUKÇU (1 Mayıs 2009 – 6 Temmuz 2011)
  72. Ömer DİNÇER (6 Temmuz 2011 – 24 Ocak 2013)
  73. Nabi AVCI (24 Ocak 2013 – 24 Mayıs 2016)
  74. İsmet YILMAZ (24 Mayıs 2016 – 10 Temmuz 2018)
  75. Ziya SELÇUK (10 Temmuz 2018 – Halen)

NOT: Cumhuriyet’in İlanı’ndan önceki kısımda bakanlık henüz resmen tanınmadığı için “Vekalet” sıfatı kullanılmaktadır. “Vekalet” kelime anlamı olarak “vekillik, bakanlık” demektir. Aslında bakanlık 1923’ten sonraki birkaç yıl daha “Maarif Vekaleti” ismiyle var olmuştur, sonrasında da yukarıda yazılan isim değişikliklerini yaşamıştır fakat isimlendirmede esas alınan kriter resmen tanınan bir bakanlık olup olmadığıdır. Dolayısıyla söz konusu bakanlık 1923’ten itibaren “Milli Eğitim Bakanlığı” olarak kabul edilmektedir.


GÜNCEL YAZILAR:

GELECEK PARTİSİ'Nİ KİM KURDU?


İSTANBUL ŞEHİR ÜNİVERSİTESİ KİMİN?


İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*