Merkez bankası kimindir ve kimlere ait?

Türkiye Cumhuriyeti Merkez bankası 1930’da özel bir kanunla kurulmuş olan kamu tüzel kişiliğe sahip bir devlet finans kuruluşudur.

Tam olarak banka diyemiyoruz; çünkü klasik bankaların yaptığı gibi halka faizle kredi vermek, borç vermek gibi görevleri üstlenemektedir. Bir kamu tüzel kuruluşu olduğundan dolayı Devlet’in para politikasını yürütmeyi, ekonomik yönden (iktisadi ve mali yönden) ona danışmanlık yapmayı, kağıt para basma tekelini elinde bulundurmayı ve de basılan bu paraların piyasaya sürülmesini yani tedavülünü üstlenmektedir.

1) Merkez Bankası’nı kim kurdu?

Kuruluş itibariyle kökeni Osmanlı Devleti’nin 18. Yüzyıla uzanan borçlarından dolayı İngiltere ve Fransa’nın baskısı neticesinde bu borçların kontrolü için kurulan Osmanlı Bankasına dayanmaktadır. O dönemlerde 1931’de özel bir kanun çıkarılmış ve daha evvelden “Osmanlı Bankası“, “Bank-ı Dersaadet“, “Bank-ı Şahane“‘nin tekelinde olan özel yetkiler tek bir elde toplanmıştır(1715 sayılı kanun ile). Daha sonradan birkaç defa daha düzenleme yapılarak günümüz merkez bankasının şekillenmesi sağlanmıştır.

2) Merkez bankasının sahibi kim?

Merkez bankasının kimin olduğunu açıklayabilmemiz için toplamda 4 çeşit olan hisse tipini bilmeniz lazım.

Bunlar A, B, C ve D tipi hisseler olarak sıralamaktadır.

•A sınıfı hisseler %51’in aşağısına inmemek kaydıyla “Hazine Müsteşarlığına” aittir. Yani devletindir. Bu devletin hisseleri Merkez Bankası ilk kurulduğunda %15’idi. Yani ezici çoğunluğu yabancıların ve özel kişilerin elindeydi. Daha sonradan bu hisse oranı 1970’de %51’e, 2002’de ise %55’e çıkarılmıştır.

• B sınıfı hisseler ise Türkiye’nin yerli bankalarının sahip olabileceği hisselerdir.

• C sınıfı hisseler ise yabancı bankalar ve ayrıcalıklı şirketlerin sahip olabileceği tiptedir. (bu grupta maksimum %6 hisse payı bulunabiliyor Merkez Bankasına ait)

• D sınıfı hisseler ise Türk vatandaşların ve Türk ticari şirketlerinin sahip olabileceği hisselerdir.

%55’lik hissenin Devlet’de olduğunu bilmekteyiz. %33’ün hangi bankalarda olduğunu da merkez bankasının sitesinden öğrenebiliyoruz. Ancak kalan %12’in kimlerde, hangi tüzel veya gerçek kişilerin elinde olduğuna dair bir fikrimiz yok. Bunu öğrenmek için “Bilgi edinme kanunu” uyarınca Merkez Bankası’na bir dilekçe yazdığınızda ise size “Bu %12’nin kimler olduğunu ancak hissedarlara, hamillere ve onların doğrudan varislerine, 1. Dereceden akrabalarına açıklayabiliriz” minvalinde bir cevap almaktayız. Denemesi bedava yazın dilekçenizi görün. Ayrıca Türkiye Cumhuriyeti Merkezi Bankası değil “Merkez Bankası” olarak banknotlarda ve diğer resmi yerlede bu tüzel kişilik anılır. Yani tam olarak Devlet’e bağlı değildir bu banka. Aynı Amerikan Federal Rezerv Bankası gibi gerçek kişilerden başkaca hissedarlara sahiptir. Bu hissedarların yönetim kurulunda ne gibi yetkileri olduğu ise meçhuldür. Zira yönetim tüzüklerine erişimimiz kısıtlı.

GÜNCEL YAZILAR:


15 TEMMUZ KAHRAMANI ÖMER HALİSDEMİR KİMDİR?


15 TEMMUZ DERNEĞİ'NİN KURUCUSU KİM?


4 Comments

  1. Kağıt paralarda Türkiye Cumhuriyet madeni paralarda Türkiye Cumhurriyeti yazmasının nedeni nedir lütfen yazdığımı dikkatli okuyun kağıt ve madeni paralardaki ibareler aynı değil

  2. Hasan perciner bunun nedeni şöyle açıklayayım
    Kâğıt paralar değerli olduğu için banknotlar fransızlar ve ingilizler üretiyor ve bundan büyük gelir elde ediyorlar
    Madeni paraların değeri olmadığı ve maliyeti de yüksek olduğu için bunu devletimize yüklemişler
    Yani ülkemizin 1931 yıllarda merkez bankası kurulurken borçlanmaya mahkum bırakmışlar
    Faiz oranlarını da hissedarlar çok olduğu için devletimiz tek başına karar alamıyor

  3. Mustafa Bey;
    Biz kurumların ve kuruluşların kurucuları hakkında bilgi veriyoruz. Siz daha çok komplo odaklı bir görüşte bulunmuşsunuz. Fikir ayrılığı bu yüzden kaynaklanıyor.

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*