Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın kurucusu kim?

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı; ülkemizde her türlü kültürel çalışmadan, kültürel değerlerin muhafaza edilmesi ve gelecek kuşaklara başarıyla taşınmasından, yine her türlü turizm çalışmasının koordineli ve başarılı bir şekilde yürütülmesinden sorumlu bir bakanlıktır. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nı kimin kurduğu, kimin kontrolünde çalıştığı gibi soruları cevaplayacağımız bu yazıda ilerlemeden önce şunu belirtmek gerekir ki; Kültür ve Turizm Bakanlığı, diğer bakanlıklara kıyasla bakanlık statüsünün bir verilip kısa bir süre sonra elinden alınması, diğer bakanlıklarla birleşik veya bağımsız olması yönünden en çalkantılı tarihçeye sahip olan bakanlıklardan biridir.

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın sahibi kim?

Tarihçeye geçmeden önce Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın kime bağlı olarak çalıştığından, sahibinin kim olduğundan, uygulama ve düzenleme yetkisinin kimde olduğundan kısaca bahsetmekte fayda var:

“T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın sahibi Türkiye Cumhuriyeti’dir. Bakanlığın faaliyetlerinin doğru ve sağlıklı bir şekilde yürümesinden sorumlu olan kişi dönemin kültür ve turizm bakanıdır. Kültür ve Turizm Bakanlığı tüm faaliyetlerinde Cumhurbaşkanlığı’na doğrudan bağlıdır. İkincil dereceden de Bakanlar Kurulu’na ve TBMM’ye karşı sorumludur.”

“Şu an itibariyle Kültür ve Turizm Bakanlığı görevi Mehmet Ersoy tarafından yürütülmektedir.”

Günümüz Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet ERSOY

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın görev ve sorumluluklarını daha nizami bir şekilde dile getirmek istersek aşağıdaki gibi maddeler halinde sıralamak mümkündür:

  • Milli, manevi, tarihi, kültürel ve turistik değerleri araştırmak, geliştirmek, korumak, yaşatmak, değerlendirmek, yaymak, tanıtmak, benimsemek ve bu suretle milli bütünlüğün güçlenmesine ve ekonomik gelişmeeye katkıda bulunmak
  • Kültür ve turizm konuları ile ilgili kamu kurum ve kuruluşlarını yönlendirmek, bu kuruluşlarla iş birliğinde bulunmak, yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve özel sektör ile iletişimi geliştirmek ve iş birliği yapmak; yerel yönetimler, kamu kurum ve kuruluşları tarafından veya kamu personelini desteklemek için kurulan dernekler ve aynı amaçlarla 22/11/2001 tarihli ve 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu’na göre kurulan vakıflar dışındaki asıl amacı kültür, sanat, turizm ve tanıtım faaliyeti olan dernek ve vakıflar ile özel tiyatrolar tarafından gerçekleştirilecek projelere nakdi yardımda bulunmak
  • Tarihi ve kültürel varlıkları korumak
  • Turizmi, milli ekonominin verimli bir sektörü haline getirmek için yurdun turizme elverişli bütün imkanlarını değerlendirmek, geliştirmek ve pazarlamak
  • Kültür ve turizm alanlarında her türlü yatırım, iletişim ve gelişim potansiyelini yönlendirmek
  • Kültür ve turizm yatırımları ile ilgili taşınmazları temin etmek, gerektiğinde kamulaştırmak, bunların etüt, proje ve inşaatını yapmak, yaptırmak
  • Türkiye’nin turistik varlıklarını her alanda tanıtıccı faaliyetler ile her türlü imkan ve araçlardan faydalanarak kültür ve turizmle ilgili tanıtma hizmetlerini yürütmek
  • Kanunlarla veya Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle verilen diğer görevleri yapmak

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nı kim kurdu?

Yazının başında da söylediğimiz gibi; bakanlık nezdindeki kültür ve turizm faaliyetleri, Cumhuriyet’in İlanı’ndan beri sürekli bir değişim süreci yaşayarak bugüne kadar gelmiştir. Bu yüzden tarihçesi diğer bakanlıklara göre biraz daha ayrıntılı olabilir, fakat yine de süreci tam olarak anlamak isteyen okurlar için her bir evreyi özetlememiz gereklidir. Bu yüzden ayrıntıya boğulmuş gibi hisseden okurumuz olursa şimdiden özür dileriz:

  • Her şeyden önce Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın iki farklı kulvarının gelişim sürecini izlemek gereklidir: 1)Kültür, 2)Turizm
  • Kültür kısmıyla başlayacak olursak; Cumhuriyet Tarihi’nde kültür odaklı ilk makam 1920’de Maarif Vekaleti’nin bir alt birimi olarak kurulan “Türk Asar-ı Atikası Müdürlüğü”dür. Maarif Vekaleti o zamanın Milli Eğitim Bakanlığı’dır. Dolayısıyla kültür işleriyle Milli Eğitim bünyesindeki bir genel müdürlüğün ilgilendiği söylenebilir o zamanlar için. 1922 yılında bu müdürlüğün ismi “Hars Müdürlüğü” olarak değiştirilmiştir.
  • 1935 yılına gelince Maarif Vekaleti (Milli Eğitim Bakanlığı) görev tanımında eğitimden çok kültürel faaliyetler daha çok ağır basmış durumda olduğu için, Maarif Vekaleti’nin ismi “Kültür Bakanlığı” olarak değiştirilmiştir. Fakat 1941 yılında tekrar Maarif Vekaleti adını almıştır. Çünkü hem artık nitelikli eğitim faaliyetleri kalıcı olarak kurulmaya başlanmış, hem de yeni isim insanlar tarafından pek kabul görmemiştir. (Ayrıca buradan; önceden eğitim ve kültür faaliyetlerinin bir arada değerlendirildiği, ülke kalkındıktan sonra iş bölümünün ancak başlayabildiği de anlaşılmaktadır)
  • 1960 yılına kadar Milli Eğitim Bakanlığı’nın görevlerinden biri olarak devam eden kültürel faaliyetler, bu yılda Milli Eğitim Bakanlığı’nın ciddi bir şekilde revize edilmesinden sonra daha da disipline girmiş bir şekilde devam etmiş; en başlarda Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde kültür işleriyle ilgili kurulan genel müdürlüklerden sonra 1965 yılında bir “Kültür Müsteşarlığı kurulmuştur.”
  • 6 yıl bu şekilde kaldıktan sonra kültürel faaliyetler sonunda bakanlık seviyesine yükseltilmiştir. 1971 yılında, Nihat Erim Hükümeti döneminde ilk kez bir “Kültür Bakanlığı” kurulmuştur. 13 Temmuz 1971’de göreve başlayan Talat Sait Halman ilk Kültür Bakanı olmuştur.
  • Kültür Bakanlığı 1981’e kadar varlığını sürdürmüş, 10 Aralık 1981 tarihinde Cihad Baban’ın görevinin sona ermesiyle bakanlık kapatılmıştır.

Şimdi kültür kısmı 1981’de bekleyedursun, biraz da bakanlık seviyesinde turizm faaliyetlerinin tarihçesine bakalım:

  • Turizm faaliyetleri Cumhuriyet’in ilk yıllarında sürekli olarak çeşitli farklı bakanlıklar tarafından yürütülen faaliyetlerin bir bütünü olarak karşımıza çıkmaktadır. Örneği; 10-15 yıllık süre zarfında geliştirilen denizcilik, havayolu ve karayolu taşımacılığı imkanlarında hep seyahat ve konaklama kriterleri de esas alınmıştır. Bir başka örnekte de 1930 yılında kabul edilen bir iktisadi program neticesinde 1933 yılında TBMM’de bir “Turizm Grubu” kurulmuştur. Yani devletin temel ihtiyaçları karşılanıncaya kadar hep çeşitli bakanlıklar, meclis grupları, genel müdürlükler olarak var olmuştur.
  • 1957 yılında “Basın-Yayın ve Turizm Bakanlığı” kurulmuş ve turizm sektörü ilk kez bakanlık seviyesinde bir çalışma alanı olmuştur. İlk Basın-Yayın ve Turizm Bakanı 25 Kasım 1957’de göreve başlayan İbrahim Sıtkı Yırcalı olmuştur. Bu bakanlık, son bakanı olan Nurettin Ardıçoğlu’nun 19 Temmuz 1963’te görevinin sona ermesiyle birlikte 1963 yılında kapatılmıştır.
  • 19 Temmuz 1963 tarihinde, yani bir önceki bakanlığın kapanmasını takiben “Turizm ve Tanıtma Bakanlığı” kurulmuştur. İlk Turizm ve Tanıtma Bakanı yine Nurettin Ardıçoğlu olmuştur. Turizm ve Tanıtma Bakanlığı’nın varlığı, son bakan İlhan Evliyaoğlu’nun 10 Aralık 1981’de görevinin bitmesiyle sona ermiştir.

Hem kültürde hem turizmde 1981 yılına geldik. Sonra ne mi oldu?

  • 10 Aralık 1981 tarihinde “Kültür ve Turizm Bakanlığı” kurulmuştur. Bu; bugünkü ile aynı isimde olan ilk bakanlık girişimidir ve 8 yıl boyunca var olmuştur. Birinci Kültür ve Turizm Bakanlığı, dönemin bakanı Tınaz Titiz’in 17 Mart 1989’da görevden ayrılması ile kapanmıştır.
  • Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın kapanmasıyla birlikte “kültür” ve “turizm” kısımları tekrardan ayrılmıştır. 17 Mart 1989’da yeni kurulan “Kültür Bakanlığı” ilk bakanı Namık Kemal Zeybek ile göreve başlamış, 29 Nisan 2003’te dönemin bakanı Erkan Mumcu’nun görrevinin sona ermesiyle varlığı sonlanmıştır. Aynı şekilde yeni kurulan “Turizm Bakanlığı” da 17 Mart 1989 tarihinde ilk bakan Tınaz Tittiz ile birlikte göreve başlamış; 29 Eylül 2003 tarihinde son bakan Güldal Akşit’in görev süresinin dolmasıyla bu bakanlık da kapatılmıştır.

Sonra ne mi oldu?

16 Nisan 2003 Tarihli 4848 Sayılı KHK ile kapatılan Kültür ile Turizm Bakanlıkları birleştirilerek “Kültür ve Turizm Bakanlığı” kuruldu. 1981’den sonra ikinci kez aynı isimle açılan bu bakanlık, günümüzde var olan bakanlığın ta kendisidir ve 2003’ten beri çalışmalarına devam etmektedir.

Eski yıllardan beri kültür ve turizm faaliyetleri farklı isimdeki bakanlıkların kontrolünde süregelmiştir evet. Fakat eski tarihlerde yaşanan sürekli değişiklikler ve 2003 yılındaki versiyon ile bugünkü görev tanımının oluşturulmuş olması sebebiyle özetlemeyi şu şekilde yapmak daha doğru olacaktır:

“T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı; 16 Nisan 2003 tarihinde 4848 Sayılı KHK aracılığıyla dönemin Bakanlar Kurulu ve TBMM tarafından kurulmuştur. Kanunen kurulan bakanlık fiilen 29 Nisan 2003 tarihinde açılmıştır. Kurulduğu dönemde Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer iken, Başbakan ise Recep Tayyip Erdoğan’dır. Türkiye’nin ilk Kültür ve Turizm Bakanı Erkan Mumcu olmuştur.”

Türkiye’nin İlk Kültür ve Turizm Bakanı Erkan MUMCU

Umuyoruz ki istediğiniz bilgileri yazımızda bulabilmişsinizdir. Sağlıcakla kalın, sevgiyle kalın sevgili okurlar.

Yazının bitirişi olarak aşağıdaki listede “başlangıcı 2003’te kurulan Kültür ve Turizm Bakanlığı” olacak şekilde bugüne kadar görev yapmış olan bakanların listesi mevcuttur:

  1. Erkan MUMCU (29 Nisan 2003 – 15 Şubat 2005)
  2. Atilla KOÇ (21 Şubat 2005 – 29 Ağustos 2007)
  3. Ertuğrul GÜNAY (29 Ağustos 2007 – 24 Ocak 2013)
  4. Ömer ÇELİK (24 Ocak 2013 – 28 Ağustos 2015)
  5. Yalçın TOPÇU (28 Ağustos 2015 – 24 Kasım 2015)
  6. Mahir ÜNAL (24 Kasım 2015 – 24 Mayıs 2016)
  7. Nabi AVCI (24 Mayıs 2016 – 19 Temmuz 2017)
  8. Numan KURTULMUŞ (19 Temmuz 2017 – 10 Temmuz 2018)
  9. Mehmet ERSOY (10 Temmuz 2018 – Halen)

GÜNCEL YAZILAR:

İSTANBUL ŞEHİR ÜNİVRESİTESİ KİMİN?


İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*