İçişleri Bakanlığı’nı kim kurdu?

Bir ülkenin idari, güvenlikle alakalı ve daha birçok alanda tüm içişlerinden sorumlu bakanlığı olan içişleri bakanlığı, son derece kapsamlı görev tanımı olan bir kamu makamıdır. Nasıl ki dışişleri makamları tüm dış temasları ve diplomatik ilişkileri, enerji ve tabii kaynaklarla ilgili bakanlık ve kurumlar ülkenin enerji politikalarını yönetiyorsa, İçişleri Bakanlığı da ülke sınırları dahilinde tüm faaliyetlerin sağlıklı bir şekilde yürümesi için gerekli yönetimleri yapmaktadır.

Ülkemizde içişlerinden sorumlu bakanlık olan Türkiye Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı, epey köklü bir geçmişe ve kültüre sahiptir. Birazdan aşağıda İçişleri Bakanlığı’nın kurucusunun kim olduğu, sahibinin kim olduğu gibi konulara değineceğiz. Bundan öncesinde içişleri ve diğer birkaç bakanlıkla ilgili özel bir bilgiyi verelim: İçişleri Bakanlığı; Dışişleri, Enerji ve Tabii Kaynaklar, Adalet ve Milli Savunma Bakanlıkları ile birlikte kesintisiz olarak hizmet vermekte olan sayılı bakanlıklardan biridir.

İçişleri Bakanlığı’nı kim kurdu?

Az önce İçişleri Bakanlığı’nın kuruluşunun uzun bir tarihsel sürecin ürünü olduğunu belirtmiştik. Elbette tam bir kuruluş tarihi var fakat bunun yanı sıra İçişleri Bakanlığı’nın var oluşunu incelemek için kısa bir tarihçeye göz atmakta da fayda var:

  • Türk tarihinde özellikle içişlerinden sorumlu olan bir yetkiliye net olarak Divan-ı Hümayun Dönemi’nde rastlanmaktadır. “Sadaret Kethüdası” adı verilen kişi, sadrazamın yardımcılarından biri olarak hizmet etmekteydi ve içişleriyle ilgili meselelerde sadrazama karşı sorumluydu. Yani burada sadrazamı başbakana denk olarak düşünürsek, sadaret kethüdasını da içişleri bakanı olarak niteleyebiliriz. Orijinal adı “Kethüday-i Sadr-ı Al-i” olan Sadaret Kethüdası, tahmini olarak Divan- Hümayun’un kurulmasıyla birlikte hizmete başlamış (1326-1362 cıvarı), 1835 yılına kadar var olmuştur. Fakat sadaret kethüdası ilk başlarda Divan-ı Hümayun üyesi olmayıp sadrazama bağlı bir yardımcı iken, 1718’den itibaren Divan-ı Hümayun’a katılmaya başlamıştır.
  • Yukarıdaki maddede yazılan 1835 yılını bir ipucu olarak değerlendirirsek, bu tarihte sadaret kethüdası makamının kaldırıldığını tahmin edebiliriz. 2. Mahmut Dönemi’nde yapılan reformlar kapsamında 1835 yılında “Umur-ı Mülkiye Nezareti” kurulmuştur. Bu, modern içişleri bakanlığı formatına gidilen yolda ilk adımdır. İlk Umur-ı Mülkiye Nazırı ise Pertev Paşa olmuştur.
  • 1837 yılında Umur-ı Mülkiye Nezareti’nin adı “Dahiliye Nezareti” olarak değiştirilmiştir. Mutlaka bu ismi duyan kişi sayısı umur-ı mülkiyeye göre daha fazladır ve dahiliye nezaretinin içişleri bakanlığının hemen bir önceki aşaması olduğunu söylemek mümkündür. Bu arada, ilk Dahiliye Nazırı Akif Paşa olmuştur.
  • Dahiliye Nezareti resmi kayıtlarda Osmanlı Devleti’nin sonlanmasına kadar var olmuştur. Bundan sonraki aşama TBMM’nin açılması ile başlamaktadır. 23 Nisan 1920’de TBMM kurulduktan kısa bir süre sonra 2 Mayıs 1920’de 3 Sayılı “Büyük Millet Meclisi Vekilleri’nin Suret-i İnthabına Dair Kanun”un kabul edilmesi kapsamında ilk bakanlar kurulu oluşturulmuştur. 3 Mayıs 1920’de kurulan ve göreve başlayan bu Bakanlar Kurulu’nun üyelerinden biri “Dahiliye Vekaleti”dir, ki bu makam içişleri bakanlığının ta kendisidir.

O tarihten bu yana İçişleri Bakanlığı’nın hiçbir kesinti yaşamadan hizmet verdiği düşünülürse, İçişleri Bakanlığı’nın kurucusunun kimler olduğu sorusu şu şekilde özetlenebilir:

“T.C. İçişleri Bakanlığı; 3 Mayıs 1920 tarihinde dönemin TBMM ve Ankara Hükümeti tarafından kurulmuştur. Kurulduğu dönemde TBMM Reisi Mustafa Kemal Atatürk iken, Türkiye’nin İlk İçişleri Bakanı Cami Baykut olmuştur.”

Türkiye’nin İlk İçişleri Bakanı (Maliye Vekili) Cami BAYKUT (1877 – 5 Kasım 1949)

İçişleri Bakanlığı; 1923’te Cumhuriyet’in ilan edilmesinden sonra bir süre daha Dahiliye Nezareti’nden kalan düzeni ve işleyişi devam ettirmiş, sonrasında Türkiye’nin yaşadığı önemli dönüm noktalarıyla eş zamanlı olarak elbette ki sayısız reform, sayısız yapılanma yaşamıştır ve çağa uyum sağlamıştır. Fakat bu kısım İçişleri Bakanlığı’nın kuruluşuna dair bilgilerde herhangi bir değişiklik yaratmadığı için yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmamıştır. Yine de günümüzdeki İçişleri Bakanlığı’na dair bir ek bilgi verecek olursak; T.C. İçişleri Bakanlığı’nın görev ve sorumlulukları ana hatlarıyla şu şekildedir:

  1. Bakanlığa bağlı iç güvenlik kuruluşlarını idare etmek suretiyle ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğünü, yurdun iç güvenliğini ve asayişini, kamu düzenini ve genel ahlakı, Anayasa’da yazılı hak ve hürriyetleri korumak
  2. Sınır, kıyı ve karasularımızın muhafaza ve emniyetini sağlamak
  3. Karayollarında trafik düzenini sağlamak ve denetlemek
  4. Her türlü suça ve kaçakçılığa karşı mücadele etmek
  5. Ülkenin iç politikasına, il ve ilçelerin genel ve özel durumları ile ilgili değerlendirmeler yapmak ve Cumhurbaşkanı’na tekliflerde bulunmak
  6. Ülkenin idari bölümlere ayrılması, il ve ilçelerin genel idarelerini düzenlemek
  7. Nüfus ve vatandaşlık hizmetlerini yürütmek
  8. Kanun veya Cumhurbaşkanlığı KHK’ları ile kendisine verilmiş diğer görevleri yerine getirmek

İçişleri Bakanlığı kimin?

Yazımızın konusu bir kamu makamı olduğu için özel şirketlerde olduğu gibi bir hissedarlıktan, imtiyaz sahipliğinden bahsetmek mümkün değildir. Fakat yine de İçişleri Bakanlığı’nın sahibinin kim olduğu gibi sorular yetkili merciler, sorumlu olduğu makamlar ve yönetiminde bulunan kişiler cinsinden cevaplanabilir:

“T.C. İçişleri Bakanlığı’nın sahibi Türkiye Cumhuriyeti’dir. Bakanlığın faaliyetlerinin doğru bir şekilde yürümesinden sorumlu olan kişi dönemin içişleri bakanıdır. İçişleri Bakanlığı tüm çalışmalarında Cumhurbaşkanlığı’na doğrudan bağlı iken, ikincil dereceden de Bakanlar Kurulu ve TBMM’ye karşı sorumludur.”

“Şu an itibariyle T.C. İçişleri Bakanlığı görevi Süleyman Soylu tarafından gerçekleştirilmektedir.”

Günümüz T.C. İçişleri Bakanı Süleyman SOYLU

İçişleri Bakanlığı’nın kuruluş süreci ve yetki sahipleri ile ilgili söyleyeceklerimiz bu kadardır. Sağlıcakla kalın, sevgiyle kalın sevgili okurlar.

Yazımızı bitirirken aşağıda bakanlığın kuruluşundan bu yana görevde bulunmuş olan İçişleri Bakanları listesini de sunuyoruz, isterseniz göz atabilirsiniz:

Dahiliye Vekaleti Dönemi (Cumhuriyet’in İlanı’ndan Önce):

  1. Cami BAYKUT (3 Mayıs 1920 – 13 Temmuz 1920)
  2. Hakkı Behiç BAYİÇ (17 Temmuz 1920 – 4 Eylül 1920)
  3. Nazım RESMOR (4 Eylül 1920 – 6 Eylül 1920)
  4. Refet BELE (6 Eylül 1920 – 18 Mart 1921)
  5. Ata ATALAY (21 Nisan 1921 – 30 Haziran 1921)
  6. Refet BELE (30 Haziran 1921 – 10 Ekim 1921)
  7. Fethi OKYAR (10 Ekim 1921 – 9 Temmuz 1922)
  8. İsmail Safa ÖZLER (12 Temmuz 1922 – 5 Kasım 1922)
  9. Fethi OKYAR (5 Kasım 1922 – 27 Ekim 1923)

İçişleri Bakanlığı Dönemi (Cumhuriyet’ten İlanı’ndan Sonra):

  1. Ahmet Ferit TEK (30 Ekim 1923 – 22 Kasım 1924)
  2. Recep PEKER (22 Kasım 1924 – 5 Ocak 1925)
  3. Cemil UYBAYDIN (5 Ocak 1925 – 1 Kasım 1927)
  4. Şükrü KAYA (1 Kasım 1927 – 11 Kasım 1938)
  5. Refik SAYDAM (11 Kasım 1938 – 25 Ocak 1939)
  6. Faik ÖZTRAK (25 Ocak 1939 – 6 Mayıs 1942)
  7. Ahmet Fikri TÜZER (6 Mayıs 1942 – 16 Ağustos 1942)
  8. Recep PEKER (17 Ağustos 1942 – 20 Mayıs 1943)
  9. Hilmi URAN (20 Mayıs 1943 – 7 Ağustos 1946)
  10. Şükrü Sökmen SÜER (7 Ağustos 1946 – 5 Eylül 1947)
  11. Münir Hüsrev GÖLE (5 Eylül 1947 – 16 Ocak 1949)
  12. Mehmet Emin ERİŞİRGİL (16 Ocak 1949 – 22 Mayıs 1950)
  13. Rüknettin NASUHİOĞLU (22 Mayıs 1950 – 9 Mart 1951)
  14. Halil İbrahim ÖZYÖRÜK (9 Mart 1951 – 20 Ekim 1951)
  15. Fevzi Lütfi KARAOSMANOĞLU (2 Aralık 1951 – 7 Nisan 1952)
  16. İbrahim Ethem MENDERES (1 Ağustos 1952 – 17 Mayıs 1954)
  17. Namık GEDİK (17 Mayıs 1954 – 10 Eylül 1955)
  18. İbrahim Ethem MENDERES (30 Eylül 1955 – 12 Ekim 1956)
  19. Namık GEDİK (12 Ekim 1956 – 27 Mayıs 1960)
  20. Muharrem İhsan KIZILOĞLU (30 Mayıs 1960 – 2 Mart 1961)
  21. Emin Fahrettin ÖZDİLEK (2 Mart 1961 – 20 Kasım 1961)
  22. Ahmet TOPALOĞLU (20 Kasım 1961 – 25 Haziran 1962)
  23. Kemal Sahir KURUTLUOĞLU (25 Haziran 1962 – 10 Ekim 1962)
  24. Hıfzı Oğuz BEKATA (18 Ekim 1962 – 8 Ekim 1963)
  25. İlyas SEÇKİN (22 Ekim 1963 – 25 Aralık 1963)
  26. Orhan ÖZTRAK (25 Aralık 1963 – 20 Şubat 1965)
  27. İsmail Hakkı AKDOĞAN (20 Şubat 1965 – 31 Temmuz 1965)
  28. İzzet GENER (31 Temmuz 1965 – 27 Ekim 1965)
  29. Mehmet Faruk SÜKAN (27 Ekim 1965 – 1 Ağustos 1969)
  30. Salih Ragıp ÜNER (1 Ağustos 1969 – 3 Kasım 1969)
  31. Haldun MENTEŞEOĞLU (3 Kasım 1969 – 26 Mart 1971)
  32. Hamdi ÖMEROĞLU (26 Mart 1971 – 11 Aralık 1971)
  33. Ferit KUBAT (11 Aralık 1971 – 15 Nisan 1973)
  34. Mukadder ÖZTEKİN (15 Nisan 1973 – 26 Ocak 1974)
  35. Oğuzhan ASİLTÜRK (26 Ocak 1974 – 17 Kasım 1974)
  36. Mukadder ÖZTEKİN (17 Kasım 1974 – 31 Mart 1975)
  37. Oğuzhan ASİLTÜRK (31 Mart 1975 – 11 Nisan 1977)
  38. Ahmet Sabahattin ÖZBEK (11 Nisan 1977 – 21 Haziran 1977)
  39. Mustafa Necdet UĞUR (21 Haziran 1977 – 21 Temmuz 1977)
  40. Korkut ÖZAL (21 Temmuz 1977 – 5 Ocak 1978)
  41. İrfan ÖZAYDINLI (5 Ocak 1978 – 2 Ocak 1979)
  42. Hasan Fehmi GÜNEŞ (16 Ocak 1979 – 5 Ekim 1979)
  43. Vecdi İLHAN (5 Ekim 1979 – 12 Kasım 1979)
  44. Mustafa GÜLCÜGİL (12 Kasım 1979 – 21 Temmuz 1980)
  45. Orhan EREN (4 Ağustos 1980 – 12 Eylül 1980)
  46. Selahattin ÇETİNER (20 Eylül 1980 – 13 Aralık 1983)
  47. Ali TANRIYAR (13 Aralık 1983 – 26 Ekim 1984)
  48. Yıldırım AKBULUT (26 Ekim 1984 – 16 Eylül 1987)
  49. Ahmet SELÇUK (16 Eylül 1987 – 21 Aralık 1987)
  50. Mustafa KALEMLİ (21 Aralık 1987 – 30 Mart 1989)
  51. Abdülkadir AKSU (30 Mart 1989 – 9 Kasım 1989)
  52. Mustafa KALEMLİ (23 Haziran 1991 – 26 Ağustos 1991)
  53. Sabahattin ÇAKMAKOĞLU (29 Ağustos 1991 – 20 Kasım 1991)
  54. İsmet SEZGİN (20 Kasım 1991 – 25 Haziran 1993)
  55. Beytullah Mehmet GAZİOĞLU (25 Haziran 1993 – 24 Ekim 1993)
  56. Nahit MENTEŞE (24 Ekim 1993 – 31 Ekim 1995)
  57. Teoman ÜNÜSAN (31 Ekim 1995 – 6 Mart 1996)
  58. Ülkü Gökalp GÜNEY (6 Mart 1996 – 28 Haziran 1996)
  59. Mehmet AĞAR (28 Haziran 1996 – 8 Kasım 1996)
  60. Meral AKŞENER (8 Kasım 1996 – 30 Haziran 1997)
  61. Murat BAŞESGİOĞLU (30 Haziran 1997 – 4 Ağustos 1998)
  62. Kutlu AKTAŞ (4 Ağustos 1998 – 11 Ocak 1999)
  63. Cahit BAYAR (11 Ocak 1999 – 29 Mayıs 1999)
  64. Sadettin TANTAN (28 Mayıs 1999 – 5 Haziran 2001)
  65. Rüştü Kazım YÜCELEN (5 Haziran 2001 – 5 Ağustos 2002)
  66. Muzaffer ECEMİŞ (5 Ağustos 2002 – 18 Kasım 2002)
  67. Abdülkadir AKSU (18 Kasım 2002 – 8 Mayıs 2007)
  68. Osman GÜNEŞ (8 Mayıs 2007 – 29 Ağustos 2007)
  69. Beşir ATALAY (29 Ağustos 2007 – 8 Mart 2011)
  70. Osman GÜNEŞ (8 Mart 2011 – 6 Temmuz 2011)
  71. İdris Naim ŞAHİN (6 Temmuz 2011 – 24 Ocak 2013)
  72. Muammer GÜLER (24 Ocak 2013 – 25 Aralık 2013)
  73. Efkan ALA (25 Aralık 2013 – 6 Mart 2015)
  74. Sebahattin ÖZTÜRK (7 Mart 2015 – 28 Ağustos 2015)
  75. Selami ALTINOK (28 Ağustos 2015 – 24 Kasım 2015)
  76. Efkan ALA (24 Kasım 2015 – 31 Ağustos 2016)
  77. Süleyman SOYLU (31 Ağustos 2016 – Halen)


GÜNCEL YAZILAR:

İSTANBUL ŞEHİR ÜNİVRESİTESİ KİMİN?


İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*