Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın kurucusu kim?

Hazine ve maliye işleri bir ülkenin yönetiminde en önemli kulvarlardan, en özenli stratejiyi ve kaynak yönetimini gerektiren idari kollardan biridir. Helek ki 21. yüzyılda olduğumuz ve daha da ilerisine yol aldığımız düşünülürse, günümüzde konvansiyonel savaş yöntemlerinden ziyade ekonomik savaşların, ülkeler arası ekonomik rekabetin ne denli önemli olduğu herkesçe kabul edilmektedir.

İşte böyle bir ortamda T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti’nin hazine ve maliye işlerinden sorumlu olan, Türkiye’nin her türlü ekonomik stratejisi ve politikası ile ilgilenen, Bakanlar Kurulu’nda kendisi için bir koltuk olan bakanlıklardan biridir. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın kimin tarafından kurulduğu, sahibinin kim olduğu gibi soruları cevaplamadan öncesinde bakanlığın görev ve sorumluluklarını özetle şu şekilde yazabiliriz:

  • Maliye ve ekonomi politikalarının hazırlanmasına yardımcı olmak ve bu politikaları uygulamak
  • Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ve özel bütçeli idarelerin hukuk danışmanlığını ve muhakemat hizmetlerini talepleri halinde yerine getirmek
  • Devlet hesaplarını tutmak, saymanlık hizmetlerini yapmak
  • Gelir düzenlemelerine ilişkin çalışmalar yapmak
  • Her türlü gelir işlemlerine ait mevzuatı hazırlamak, her türlü gider işlemlerine ait mevzuatın hazırlanmasına katkı sağlamak

gibi….

Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın sahibi kim?

Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın kimin olduğu sorusuna şu şekilde cevap vermek en doğrusu olacaktır:

“Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın sahibi Türkiye Cumhuriyeti’dir. Bakanlığın doğru bir şekilde çalışmasından sorumlu olan kişi dönemin hazine ve maliye bakanıdır. Bakanlık her türlü faaliyette Cumhurbaşkanlığı’na doğrudan bağlı iken, Bakanlar Kurulu ve TBMM’ye karşı da ikincil dereceden sorumludur.”

Günümüzde T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı görevi Berat Albayrak tarafından yürütülmektedir.

Günümüz Hazine ve Maliye Bakanı Berat ALBAYRAK

Hazine ve Maliye Bakanlığı’nı kim kurdu?

Hazine ve Maliye Bakanlığı; bu ismiyle olacak şekilde bakıldığında yeni kurulmuş bir bakanlıktır. Fakat tabii ki de Cumhuriyet Dönemi’nin ilk yıllarından ve hatta Osmanlı Dönemi’nde taşıdığı bir geçmiş ve bir adaptasyon süreci vardır. Dolayısıyla bu tarihçeyi de kısa ve öz cümlelerle kısaca maddeler halinde sıralamak doğru olacaktır:

  • Türk tarihinde net ve iş bölümü yapılmış bir şekilde mali işlerle ilgilenen bir makama Osmanlı Devlet’inde kurulan Divan-ı Hümayun’da rastlanmaktadır. Divan-ı Hümayun üyesi olan ve “Defterdar” adlı yetkili, devletin mali işlerinden ve hazinesinden sorumluydu. Defterdar hazinenin vekili iken, sadrazam ise bakanıydı. Tam olarak başlangıcı kesin olmamakla birlikte defterdarlık 1350-1400 yılları arasında başlamış, 1838 tarihine kadar Osmanlı Devleti’nin yönetiminde varlığını sürdürmüştür.
  • Maliye ile ilgili modern bakanlık babında kurulan ilk kurum 28 Şubat 1838 tarihinde Padişah 2. Mahmut Dönemi’nde kurulan Maliye Nezareti, bir diğer adıyla Umur-ı Maliye Nezareti olmuştur.
  • 2 Mayıs 1920 tarihinde TBMM’de kabul edilen 3 Sayılı “Büyük Millet Meclisi İcra Vekillerinin Suret-i İntihabına Dair Kanun” sonucunda ilk bakanlar(vekalet) kurulunun oluşturulması kararlaştırılmıştır. Bu bakanlıklardan birinin adı “Maliye Vekaleti”dir. Maliye Vekaleti Milli Mücadele yılları boyunca çalışmalarını sürdürmüş, Cumhuriyetin İlanı’ndan sonra da bir bakanlık olarak var olmaya devam etmiş ve zamanla ismi “Maliye Bakanlığı” olarak değişmiştir.
  • Maliye Bakanlığı 1983’te “Maliye ve Gümrük Bakanlığı” olmuş ve 1993’e kadar bu isimle hizmet vermiş. 1993’ten itibaren tekrardan Maliye Bakanlığı olmuştur.
  • Konumuz olan bakanlığın bir diğer dalını oluşturan “Hazine” kısmı ise defterdarlık döneminde defterdardan, nazırlık döneminde umur-ı maliye nazırından sorulmuş, yine maliye nezaretinin kurulmasıyla aynı anda olacak şekilde “Hazine- Vezne” adını almıştır. Cumhuriyet’in İlanı’ndan sonra 1927 yılına kadar Hazine-i Vezne Maliye Vekaleti bünyesinde aynı isimle kalmıştır.
  • 1927 yılında çıkarılan bir Bütçe Kanunu ile hazine işlerinden ismi “Hazine-i Vezne ve Muamelat-ı Nakdiye Müdüriyeti”ne dönüştürülmüş, 18 Mayıs 1929 tarihli 1452 sayılı kanun ile “Muamelat-ı Nakdiye Müdüriyeti” olarak ismi değişmiş, 29 Mayıs 1936 sayılı 2996 tarihli kanun ile de ismi “Nakdiye Müdürlüğü” olmuştur. 29 Mayıs 1936 tarihli 2996 sayılı kanun ile ise ismi “Nakit İşleri Genel Müdürlüğü” olmuştur. Son olarak 10 Ağustos 1942 tarihli 4286 sayılı kanun ile “Hazine Genel Müdürlüğü” adını almıştır.
  • 6 Temmuz 1960 tarihli 13 sayılı kanun ile Hazine Genel Müdürlüğü, “Milletlerarası İktisadi İşbirliği Teşkilatı”nı da bünyesine alakara “Hazine Genel Müdürlüğü ve Milletlerarası İktisadi İşbirliği Teşkilatı Genel Sekreterliği” adın almıştır. Son olarak nihayet 13 Aralık 1983 tarihli 188 sayılı KHK ile, bu sefer Başbakanlığa bağlı olacak şekilde Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı kurulmuştur.
  • 9 Aralık 1994 tarihli 4059 sayılı kanun ile Dış Ticaret Müsteşarlığı ile Hazine Müsteşarlığı ayrılmış ve böylece Hazine Müsteşarlığı en son ismini almıştır.
  • 10 Temmuz 2018 Tarihli 1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ise Maliye Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığı tek çatı altında birleştirilmiş ve yeni bakanlığın adı “Hazine ve Maliye Bakanlığı” şeklinde belirlenmiştir.

Yani sonuç cümlesini şu şekilde yazabiliriz:

“T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı; 10 Temmuz 2018 tarihinde dönemin Bakanlar Kurulu ve TBMM tarafından kurulmuştur. Bakanlığın kurulduğu dönemde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’dır. Türkiye’nin ilk Hazine ve Maliye Bakanı ise Berat Albayrak olmuştur.”

Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın tarihsel süreçte geçirdiği değişiklikler ve bu isimle kuruluş tarihi hakkında söylenebilecekler bu kadardır. Hepiniz sevgiyle kalın sevgili okurlar.

Yazının bitişini aşağıdaki listede bugüne kadar görev yapmış Hazine ve Maliye Bakanlarının listesini ile yapalım:

Maliye Vekaleti Dönemi (Cumhuriyet’in İlanı’ndan Önce)

  1. Hakkı Behiç BAYİÇ (3 Mayıs 1920 – 17 Temmuz 1920)
  2. Ahmet Ferit TEK (17 Temmuz 1920 – 19 Mayıs 1921)
  3. Hasan SAKA (19 Mayıs 1921 – 22 Nisan 1922)
  4. Hasan Fehmi ATAÇ (22 Nisan 1922 – 27 Ekim 1923)

Maliye Bakanlığı Dönemi (Cumhuriyet’in İlanı’ndan Sonra)

  1. Hasan Fehmi ATAÇ (30 Ekim 1923 – 2 Ocak 1024)
  2. Abdülhalik RENDA (2 Ocak 1924 – 21 Mayıs 1924)
  3. Recep PEKER (21 Mayıs 1924 – 22 Kasım 1924)
  4. Abdülhalik RENDA (22 Kasım 1924 – 3 Mart 1925)
  5. Hasan SAKA (3 Mart 1925 – 13 Temmuz 1926)
  6. Abdülhalik RENDA (13 Temmuz 1926 – 1 Kasım 1927)
  7. Şükrü SARAÇOĞLU (1 Kasım 1927 – 25 Aralık 1930)
  8. Abdülhalik RENDA (25 Aralık 1930 – 3 Şubat 1934)
  9. Fuat AĞRALI (3 Şubat 1934 – 13 Eylül 1944)
  10. Nurullah Esat SÜMER (13 Eylül 1944 – 7 Ağustos 1946)
  11. Halit Nazmi KEŞMİR (7 Ağustos 1946 – 23 Mart 1948)
  12. Hasan Şevket ADALAN (27 Mart 1948 – 16 Ocak 1949)
  13. İsmail Rüştü AKSAL (16 Ocak 1949 – 22 Mayıs 1950)
  14. Halil AYAN (22 Mayıs 1950 – 14 Aralık 1950)
  15. Hasan POLATKAN (14 Aralık 1950 – 9 Aralık 1955)
  16. Nedim ÖKMEN (9 Aralık 1955 – 24 Ağustos 1956)
  17. Hasan POLATKAN (3 Aralık 1956 – 27 Mayıs 1960)
  18. Ekrem ALİCAN (30 Mayıs 1960 – 26 Aralık 1960)
  19. Mustafa Kemal KURDAŞ (26 Aralık 1960 – 20 Kasım 1961)
  20. Osman Şefik İNAN (20 Kasım 1961 – 25 Haziran 1962)
  21. Ferit MELEN (25 Haziran 1962 – 20 Şubat 1965)
  22. İhsan GÜRSAN (20 Şubat 1965 – 2 Kasım 1966)
  23. Nevzat Cihat BİLGEHAN (14 Kasım 1966 – 3 Kasım 1969)
  24. Ali Mesut EREZ (3 Kasım 1969 – 26 Mart 1971)
  25. Sait Naci ERGİN (26 Mart 1971 – 22 Mayıs 1972)
  26. Ziya MÜEZZİNOĞLU (22 Mayıs 1972 – 15 Nisan 1973)
  27. Sadık Tekin MÜFTÜOĞLU (15 Nisan 1973 – 26 Ocak 1974)
  28. Deniz BAYKAL (26 Ocak 1974 – 17 Kasım 1974)
  29. Bedri GÜRSOY (17 Kasım 1974 – 31 Mart 1975)
  30. Yılmaz ERGENEKON (31 Mart 1975 – 21 Haziran 1977)
  31. Besim ÜSTÜNEL (21 Haziran 1977 – 21 Temmuz 1977)
  32. Nevzat Cihat BİLGEHAN (21 Temmuz 1977 – 5 Ocak 1978)
  33. Ziya MÜEZZİNOĞLU (5 Ocak 1978 – 12 Kasım 1979)
  34. İsmet SEZGİN (12 Kasım 1979 – 12 Eylül 1980)
  35. Kaya ERDEM (20 Eylül 1980 – 14 Temmuz 1982)
  36. Adnan Başer KAFAOĞLU (14 Temmuz 1982 – 13 Aralık 1983)

Maliye ve Gümrük Bakanlığı Dönemi

  1. Vural ARIKAN (13 Aralık 1983 – 26 Ekim 1984)
  2. Ahmet Kurtcebe ALPTEMOÇİN (26 Ekim 1984 – 30 Mart 1989)
  3. Ekrem PAKDERMİRLİ (30 Mart 1989 – 29 Mart 1990)
  4. Adnan KAHVECİ (29 Mart 1990 – 20 Kasım 1991)
  5. Sümer ORAL (20 Kasın 1991 – 25 Haziran 1993)

Maliye Bakanlığı Dönemi

  1. İsmet ATTİLA (25 Haziran 1993 – 6 Mart 1996)
  2. Lütfullah KAYALAR (6 Mart 1996 – 28 Haziran 1996)
  3. Abdüllatif ŞENER (28 Haziran 1996 – 30 Haziran 1997)
  4. Zekeriya TEMİZEL (30 Haziran 1997 – 28 Mayıs 1999)
  5. Sümer ORAL (28 Mayıs 1999 – 19 Kasım 2002)
  6. Kemal UNAKITAN (19 Kasım 2002 – 1 Mayıs 2009)
  7. Mehmet ŞİMŞEK (1 Mayıs 2009 – 24 Kasım 2015)
  8. Naci AĞBAL (24 Kasım 2015 – 10 Temmuz 2018)

Hazine ve Maliye Bakanlığı Dönemi

  1. Berat ALBAYRAK (10 Temmuz 2018 – Halen)


GÜNCEL YAZILAR:

İSTANBUL ŞEHİR ÜNİVRESİTESİ KİMİN?


İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*