Dış İşleri Bakanlığı’nın kurucusu kim?

Bir ülkenin yönetiminde en önemli makamlardan biri şüphesiz ki o ülkenin dış işleri bakanlığıdır. Çünkü kapsama alanına giren her türlü faaliyet ile dış işleri, bir devleti diğer devletler tarafından kabul edilebilir unsurdur. Devlet dış işleri tarafından temsil edilir. Yabancılarda oluşan ilk intiba da, dünya arenasında alacağınız artı puan da, eksi puan da belki de %99 oranında dış işleri bakanlığının ve tüm çalışanlarının sorumluluğundadır.

Ülkemizin her türlü dış ilişkiler faaliyetinden ve uluslararası arenada temsilinden sorumlu olan T.C. Dışişleri Bakanlığı; kurulduğu günden bugüne kadar kesintisiz şekilde varlığını sürdüren sayılı bakanlıklardan biridir. Var olduğu zamandan beri Türkiye Cumhuriyeti’nin uluslararası ilişkiler babında tüm ihtiyaçlarını karşılamakta ve diğer ülkelerle olan dış ilişkilerde ülkemizin çıkarlarını gözetmektedir.

Şimdi kısa ve öz bir şekilde T.C. Dışişleri Bakanlığı’nın kuruluşuna, kimin kurduğuna ve sahibinin kim olduğuna değineceğiz:

Dışişleri Bakanlığı kimin? Sahibi kim?

Evvela bu sorunun cevabını kısaca geçebiliriz. Çünkü özel sektörde olduğu gibi detaylı bir hissedarlık açıklamasına ihtiyaç yoktur. Yazımız bir kamu makamını ele almaktadır. Buna göre:

“Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı’nın sahibi T.C. Cumhurbaşkanlığı, Bakanlar Kurulu ve TBMM’dir. Dışişleri Bakanlığı tüm faaliyetlerini T.C. Cumhurbaşkanlığı’na bağlı olarak yürütür, Bakanlar Kurulu ve TBMM ise soru önergesi, bakanlığın yönetimine yönelik şikayetler ve öneriler gibi şekillerde Dışişleri Bakanlığı’nın idare ve yönetimine katkıda bulunabilir.”

şeklinde bir açıklama yapabiliriz.

Dışişleri Bakanlığı kimin ve kime bağlı? diye soruyorsanız eğer, sorunuza en iyi yanıt yukarıdaki gibi olacaktır.”

Bir diğer önemli idari bilgi olarak, günümüzde T.C. Dışişleri Bakanlığı görevini Mevlüt ÇAVUŞOĞLU üstlenmiş durumdadır.

Dış İşleri Bakanlığı’nı kim kurdu?

Dış İşleri Bakanlığı Cumhuriyet Dönemi’nde sıfırdan kurulan bir bakanlık değil, kökeni Osmanlı Dönemi’ne kadar uzanan ve son derece köklü bir geleneğe sahip bir devlet kademesidir. Bu süreci siz okurlarımıza şu şekilde özetleyebiliriz:

  • Osmanlı Dönemi’nde 19. yüzyıla, yani 1800’lere kadar Reis-ül Küttab adlı makamda bulunan kişi, dış işlerinden sorumlu kişiydi. Reis-ül Küttablık makamı 1453’te İstanbul’un fethiyle birlikte kurulmuştur. Yani 1453-1836 yılları arasında olacak biçimde tam 400 yıl çalışmıştır. Reis’ül Küttab’lıktan önce, hatta Osmanlı Devleti’nden önceki Türk devletlerinde de illa ki dış işleriyle ilgilenen birileri olmuştur fakat bunlar Reis-ül Kittablık ve sonrasında olduğu kadar belirgin ve özelleşmiş bir iş bölümü değildir. Hem de aradaki çağ farkından ötürü modern dışişlerine doğru bir köprü niteliği taşımamaktadır.
  • Yukarıda Reis-ül Küttablık’ın görev süresini 1453’ten 1836’ya kadar dedik. Neden 1836? Çünkü dönemin Osmanlı Padişahı 2. Mahmut; 1836 yılında, devlet yönetiminde yapılan reformlar kapsamında, dış ilişkilerin eskisinden çok çok daha fazla önem kazanmış olmasına istinaden bu makamı nazırlık (bakanlık) seviyesinde yükseltmiştir. Bakanlığın ismi “Umur-ı Hariciye Nezareti” ya da daha çok bilinen şekliyle “Hariciye Nezareti” olmuştur. Buradan şu sonucu da çıkarabiliriz ayrıca: T.C. Dışişleri Bakanlığı’nın bir önceki versiyonu olan Hariciye Nazırlığı 1836 yılında 2. Mahmut tarafından kurulmuş tur.
  • 1836’da Hariciye Nezareti’nin kurulmasından sonraki aşama Kurtuluş Savaşı sırasında toplanan TBMM, kurulan Ankara Hükümeti ve burada göreve başlayan bakanlıklardır. Şöyle; 23 Nisan 1920’de TBMM kurulmuştur hepimizin bildiği gibi… Bu meclis 2 Mayıs 1920’de Bakanlar Kurulu ile ilgili bir kararı onamış, 3 Mayıs 1920 tarihinde ise Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Bakanlar Kurulu oluşturulmuştur. 2 Mayıs 1920’de kabul edilen kanun, henüz 3 sayılı kanun olan “Büyük Millet Meclisi İcra Vekillerinin Sureti İntihabına Dair Kanun“dur. Bu kanunda kabinede görev alacak tüm bakanlıkların isimleri ve işleyişlerindeki temellere karar verildikten sonra az önce söylediğimiz gibi 3 Mayıs 1920 tarihinde aralarında hariciye de olmak üzere tüm bakanlar göreve başlamıştır.

Şöyle bir özetleyelim:

“T.C. Dışişleri Bakanlığı; 3 Mayıs 1920 tarihinde Ankara Hükümeti tarafından kurulmuştur. Meraklısı için; Dışişleri Bakanlığı’nın göreve başlamasını onaylayan kanun; 2 Mayıs 1920 3 Sayılı “Büyük Millet Meclisi İcra Vekillerinin Sureti İntihabına Dair Kanun”dur.”

Alınan karar neticesinde 3 Mayıs 1920 tarihinde göreve başlamış ve Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Dışişleri Bakanı olmuş olan Bekir Sami KUNDUH’tur.

Türkiye Cumhuriyeti’nin İlk Dışişleri Bakanı Bekir Sami KUNDUH (1865 – 1933)

Kuruluşundan, 29 Ekim’de Cumhuriyet’in İlanı’ndan beri 100 yıl boyunca ülkemizin iyisiyle kötüsüyle yaşadığı tüm süreç boyunca T.C. Dışişleri Bakanlığı; içinde bulunduğu çağa uyum sağlayarak devletimizin menfaatlerini uluslararası arenada gözetmekte, köklü bir gelenekten aldığı güçle kesintisiz olarak görevine devam etmektedir.

Son bir bilgi olarak; “başlangıcı 3 Mayıs 1920 olacak şekilde”, bugüne kadar görev yapmış olan T.C. Dışişleri Bakanları’nın listesi şu şekildedir:

  1. Bekir Sami KUNDUH (3 Mayıs 1920 – 8 Mayıs 1921)
  2. Ahmet Muhtar MOLLAOĞLU (9 Şubat 1921 – 16 Mayıs 1921)
  3. Yusuf Kemal TENGİRŞENK (16 Mayıs 1921 – 25 Ekim 1922)
  4. İsmet İNÖNÜ (25 Ekim 1922 – 21 Kasım 1924)
  5. Şükrü KAYA (21 Kasım 1924 – 4 Mart 1925)
  6. Tevfik Rüştü ARAS (4 Mart 1925 – 11 Kasım 1938)
  7. Şükrü SARAÇOĞLU (11 Kasım 1938 – 13 Ağustos 1942)
  8. Numan MENEMENCİOĞLU (13 Ağustos 1942 – 26 Haziran 1944)
  9. Hasan SAKA (13 Eylül 1944 – 10 Eylül 1947)
  10. Necmettin SADAK (10 Eylül 1947 – 22 Mayıs 1950)
  11. Mehmed Fuad KÖPRÜLÜ (22 Mayıs 1950 – 20 Haziran 1956)
  12. Fatin Rüştü ZORLU (25 Kasım 1957 – 27 Mayıs 1960)
  13. Selim Rauf SARPER (28 Mayıs 1960 – 16 Şubat 1962)
  14. Feridun Cemal ERKİN (1 Nisan 1962 – 20 Şubat 1965)
  15. Hasan Esat IŞIK (23 Şubat 1965 – 22 Ekim 1965)
  16. İhsan Sabri ÇAĞLAYANGİL (27 Ekim 1965 – 12 Mart 1971)
  17. Osman OLCAY (26 Mart 1971 – 3 Aralık 1971)
  18. Ümit Haluk BAYÜLKEN (11 Aralık 1971 – 25 Ocak 1974)
  19. Turan GÜNEŞ (25 Ocak 1974 – 7 Kasım 1974)
  20. Melih ESENBEL (13 Kasım 1974 – 30 Mart 1975)
  21. İhsan Sabri ÇAĞLAYANGİL (31 Ekim 1975 – 21 Haziran 1977)
  22. Ahmet Gündüz ÖKÇÜN (21 Haziran 1977 – 21 Temmuz 1977)
  23. İhsan Sabri ÇAĞLAYANGİL (21 Temmuz 1977 – 5 Ocak 1978)
  24. Ahmet Gündüz ÖKÇÜN (5 Ocak 1978 – 12 Kasım 1979)
  25. Hayrettin ERKMEN (12 Kasım 1979 – 5 Eylül 1980)
  26. İlter TÜRKMEN (21 Eylül 1980 – 24 Kasım 1983)
  27. Vahit Melih HALEFOĞLU (13 Aralık 1983 – 21 Aralık 1987)
  28. Ahmet Mesut YILMAZ (22 Aralık 1987 – 20 Şubat 1990)
  29. Ali Hüsrev BOZER (20 Şubat 1990 – 12 Ekim 1990)
  30. Ahmet Kurtcebe ALPTEMOÇİN (12 Ekim 1990 – 23 Haziran 1991)
  31. İsmail Safa GİRAY (23 Haziran 1991 – 21 Kasım 1991)
  32. Hikmet ÇETİN (21 Kasım 1991 – 27 Temmuz 1994)
  33. Mümtaz SOYSAL (27 Temmuz 1994 – 28 Kasım 1994)
  34. Murat KARAYALÇIN (12 Aralık 1994 – 27 Mart 1995)
  35. Erdal İNÖNÜ (27 Mart 1995 – 6 Ekim 1995)
  36. Ali Coşkun KIRCA (6 Ekim 1995 – 31 Ekim 1995)
  37. Deniz BAYKAL (31 Ekim 1995 – 6 Mart 1996)
  38. Emre GÖNENSAY (6 Mart 1996 – 28 Haziran 1996)
  39. Tansu ÇİLLER (28 Haziran 1996 – 20 Haziran 1997)
  40. İsmail CEM (30 Haziran 1997 – 11 Temmuz 2002)
  41. Şükrü Sina GÜREL (12 Temmuz 2002 – 19 Kasım 2002)
  42. Yaşar YAKIŞ (19 Kasım 2002 – 14 Mart 2003)
  43. Abdullah GÜL (14 Mart 2003 – 28 Ağustos 2007)
  44. Ali BABACAN (29 Ağustos 2007 – 1 Mayıs 2009)
  45. Ahmet DAVUTOĞLU (1 Mayıs 2009 – 29 Ağustos 2014)
  46. Mevlüt ÇAVUŞOĞLU (29 Ağustos 2014 – 28 Ağustos 2015)
  47. Feridun SİNİRLİOĞLU (28 Ağustos 2015 – 24 Kasım 2015)
  48. Mevlüt ÇAVUŞOĞLU (24 Kasım 2015 – Halen)

GÜNCEL YAZILAR:

DONALD TRUMP KİMDİR?

DEVLET BAHÇELİ KİMDİR?


İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*