Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nı kim kurdu?

Türkiye Cumhuriyeti’ni refah seviyesi daha yüksek, daha kaliteli, daha yaşanabilir bir ülke haline getirmekten sorumlu olan ve bu amaç için çalışmakta olan pek çok bakanlıktan bir tanesi Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’dır. Türkiye Cumhuriyeti Çevre ve Şehircilik Bakanlığı; temel hatlarıyla bahsetmek gerekirse ülkemizdeki yapılaşma, iskan ve imar faaliyetlerinin, çevrenin korunması ve iyileştirilmesine yönelik çalışmaların, atık yönetiminin ve her türlü evsel veya endüstriyel kirliliğe sebep olacak etkenlerin çevreye zarar vermeyecek şekilde kontrol altında tutulması faaliyetlerinin sağlıklı bir şekilde yürütülmesinden sorumludur.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın sahibi kim?

Öncelikle Türkiye Cumhuriyeti Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tabii ki de bir kamu makamıdır. Dolayısıyla şirketler, futbol kulüpleri, vs. özel kuruluşlar hakkında yazarken bahsettiğimiz gibi bir sahiplik durumundan söz etmek mümkün değildir. Fakat şöyle bir tanımlamayı gayet tabii yapabiliriz:

“Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın sahibi Türkiye Cumhuriyeti’dir. Bakanlığın en üst düzey yetkilisi ve çalışmalarının doğru bir şekilde devam etmesinden sorumlu olan kişi dönemin çevre ve şehircilik bakanıdır. Bakanlık tüm faaliyetlerini T.C. Cumhurbaşkanlığı’na bağlı olarak yürütmekte iken, ikincil dereceden de Bakanlar Kurulu ve TBMM’ye karşı sorumludur.”

Şu anda ülkemizin Çevre ve Şehircilik Bakanı Murat Kurum’dur.

Günümüz Çevre ve Şehircilik Bakanı Murat KURUM

Sonuç olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın kimin olduğu, sahibinin kim olduğu gibisinden bir soruya verilebilecek cevap bu şekildedir.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın kurucusu kim?

Çağımızda bu isimle faaliyet göstermekte olan bu bakanlık, tarihçesi en eskilere uzanan bakanlıklardan biridir. Çünkü görev tanımına dahil olan bayındırlık, imar, iskan, şehir planlama gibi konular insanlık için bundan 100 yıl öncesinde de yeterince önemli konulardı, hala daha öyleler…

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın bugünkü çatısına kavuşmasına kadar geçen süre boyunca aynı görevleri yapmakta olan 5 farklı bakanlık var olmuştur: Nafıa Nezareti, Nafıa Vekaleti, Bayındırlık Bakanlığı, İmar ve İskan Bakanlığı, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı… Şimdi de çok kısa ama öz bir tarihçesini inceleyelim bunların:

  • Türk Tarihi’nde modern ve bakanlık seviyesinde olacak şekilde çevre ve şehircilik işlerine yönelik ilk atılım; 1848 yılında 2. Mahmut Dönemi’nde devlet yönetiminde yapılan yenilikler kapsamında bayındırlık işleriyle ilgilenilmesi için “Nafıa Nezareti” adlı bir bakanlığın kurulmasıdır. Nafıa Vekaleti zaman zaman başka bakanlıklarla birleşerek faaliyetlerini sürdürse de cumhuriyetin ilan edilişine kadar belirgin bir şekilde var olmuştur (Nezaret bakanlık demektir).
  • Kurtuluş Savaşı esnasında 23 Nisan 1920’de TBMM’nin açılışından birkaç gün sonra, 3 Mayıs 1920’de oluşturulan ilk Bakanlar Kurulu’nda yine bayındırlık işleriyle ilgilenmek üzere bir “Nafıa Vekaleti” kurulmuştur.
  • Bayındırlık Bakanlığı, kurulmasından itibaren çağa uyum sağlayarak çalışmaya devam ederken, artan ihtiyaçlar sebebiyle Bayındırlık Bakanlığı (Nafıa Vekaleti) bünyesinden ayrılarak 9 Mayıs 1958 tarihli 7116 sayılı “İmar ve İskan Bakanlığı Kuruluş ve Vazifeleri Hakkında Kanun” ile bağımsız bir İmar ve İskan Bakanlığı kurulmuştur.
  • 13 Aralık 1983 tarihli 180 sayılı “Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname” sonucunda Bayındırlık Bakanlığı ile İmar ve İskan Bakanlığı tek çatı altında birleşmiş ve “Bayındırlık ve İskan Bakanlığı” kurulmuştur.
  • Son olarak, 4 Temmuz 2011 tarihli 644 sayılı “Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname” neticesinde Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın isminin “Çevre ve Şehircilik Bakanlığı” olarak değiştirilmesine karar verilmiş, 6 Temmuz 2011’de bu isimle fiilen açılışı gerçekleşmiştir, dolayısıyla bugünkü halini almıştır.

O halde; geçmişte farklı isimlerle var olsa dahi görev tanımının değişmemiş olması ve açılışından beri aynı branşlarla ilgilenmiş olması sebebiyle Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın kuruluş bilgilerini şu şekilde verebiliriz:

“Çevre ve Şehircilik Bakanlığı; 3 Mayıs 1920 tarihinde dönemin TBMM ve Ankara Hükümeti tarafından ‘Nafıa Vekaleti’ ismiyle kurulmuştur. Bakanlığın kurulduğu dönemde TBMM Reisi Mustafa Kemal Atatürk’tür. Türkiye’nin ilk Çevre ve Şehircilik Bakanı (Nafıa Vekili) İsmail Fazıl Paşa olmuştur.

İsmail Fazıl Paşa ile ilgili bir diğer önemli bilgi olarak; kendisi Kurtuluş Savaşı’nın en önemli kumandanlarından Ali Fuat Cebesoy’un babasıdır.

Türkiye’nin İlk Çevre ve Şehircilik Bakanı (Nafıa Vekili) İsmail Fazıl Paşa (1856 – 18 Nisan 1921)

Günümüzde ise yukarıda söylediğimiz tarihsel sürecin sonunda bu bakanlık(lar) 6 Temmuz 2011’den beri Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ismiyle çalışmaktadır.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın tarihçesi ve kuruluş bilgileri işte bu şekildedir. Sevgiyle kalın sevgili okurlar.

Son olarak, başlangıcı 1920 Nafıa Vekaleti olacak ve Cumhuriyet Dönemi’nde kurulan yeni bakanlıklar da yer alacak şekilde, kurulduğu günden bu yana görev yapmış olan çevre ve şehircilik bakanlarının ve görev yaptıkları zaman aralıklarının listesi aşağıdaki gibidir:

Nafıa Vekaleti Dönemi (1920 – 1923 arası)

  1. İsmail Fazıl Paşa (26 Mayıs 1920 – 27 Aralık 1920)
  2. Ömer Lütfi ARGEŞO (27 Aralık 1920 – 21 Kasım 1921)
  3. Rauf ORBAY (21 Kasım 1921 – 14 Ocak 1922)
  4. Feyzi PİRİNÇÇİOĞLU (14 Ocak 1922 – 30 Ekim 1923)

Bayındırlık Bakanlığı Dönemi (1923 – 1983 arası)

  1. Ahmet Muhtar CİLLİ (30 Ekim 1923 – 19 Ocak 1924)
  2. Süleyman Sırrı ARAL (19 Ocak 1924 – 22 Kasım 1924)
  3. Feyzi PİRİNÇÇİOĞLU (22 Kasım 1924 – 3 Mart 1925)
  4. Süleyman Sırrı ARAL (3 Mart 1925 – 16 Aralık 1925)
  5. Behiç ERKİN (14 Ocak 1926 – 15 Ekim 1928)
  6. Recep PEKER (15 Ekim 1928 – 27 Eylül 1930)
  7. Zekai APAYDIN (27 Eylül 1930 – 29 Aralık 1930)
  8. Hilmi URAN (29 Aralık 1930 – 26 Ekim 1933)
  9. Fuat AĞRALI (28 Ekim 1933 – 16 Şubat 1934)
  10. Ali ÇETİNKAYA (16 Şubat 1934 – 3 Nisan 1939)
  11. Ali Fuat CEBESOY (3 Nisan 1939 – 9 Mart 1943)
  12. Sırrı DAY (9 Mart 1943 – 7 Ağustos 1946)
  13. Cevdet Kerim İNCEDAYI (7 Ağustos 1946 – 10 Eylül 1947)
  14. Kasım GÜLEK (10 Eylül 1947 – 10 Haziran 1948)
  15. Nihat ERİM (10 Haziran 1948 – 16 Ocak 1949)
  16. Hasan Şevket ADALAN (16 Ocak 1949 – 22 Mayıs 1950)
  17. Fahri BELEN (22 Mayıs 1950 – 28 Ekim 1950)
  18. Kemal ZEYTİNOĞLU (22 aralık 1950 – 9 aralık 1955)
  19. Muammer ÇAVUŞOĞLU (9 aralık 1955 – 12 Ekim 1956)
  20. Ethem MENDERES (12 Ekim 1956 – 19 Ocak 1958)
  21. Ahmet Tevfik İLERİ (19 Ocak 1958 – 27 Mayıs 1960)
  22. Daniş KOPER (30 Mayıs 1960 – 27 Ağustos 1960)
  23. Sıtkı ULAY (29 Ağustos 1960 – 10 Eylül 1960)
  24. Ali Mukbil GÖKDOĞAN (12 Eylül 1960 – 23 Ağustos 1961)
  25. Sıtkı ULAY (22 Ağustos 1961 – 20 Kasım 1961)
  26. Mehmet Emin PAKSÜT (20 Kasım 1961 – 25 Haziran 1962)
  27. İlyas SEÇKİN (25 Haziran 1962 – 22 Ekim 1963)
  28. Arif Hikmet ONAT (22 Ekim 1963 – 20 Şubat 1965)
  29. Orhan ALP (20 Şubat 1965 – 27 Ekim 1965)
  30. İbrahim Etem ERDİNÇ (27 Ekim 1965 – 3 Nisan 1967)
  31. Orhan ALP (3 Nisan 1967 – 3 Kasım 1969)
  32. Turgut Yaşar GÜLEZ (3 Kasım 1969 – 26 Mart 1971)
  33. Cahit KARAKAŞ (26 Mart 1971 – 10 Kasım 1971)
  34. Mukadder ÖZTEKİN (10 Kasım 1971 – 15 Nisan 1973)
  35. Nurettin OK (15 Nisan 1973 – 26 Ocak 1974)
  36. Erol ÇEVİKÇE (26 Ocak 1974 – 17 Kasım 1974)
  37. Vefa TANIR (17 Kasım 1974 – 31 Mart 1975)
  38. Fehim ADAK (31 Mart 1975 – 21 Haziran 1977)
  39. Abdülkerim ZİLAN (21 Haziran 1977 – 21 Temmuz 1977)
  40. Mehmet Selahattin KILIÇ (21 Temmuz 1977 – 5 Ocak 1978)
  41. Şerafettin ELÇİ (5 Ocak 1978 – 12 Kasım 1979)
  42. Mehmet Selahattin KILIÇ (12 Kasım 1979 – 12 Eylül 1980)
  43. Tahsin ÖNALP (20 Eylül 1980 – 13 aralık 1983)
  44. Safa GİRAY (13 Aralık 1983 – 21 aralık 1987)

İmar ve İskan Bakanlığı Dönemi (1958 – 1983 arası)

HATIRLATMA: Bayındırlık Bakanlığı ile aynı dönemde faaliyet göstermiştir.

  1. Medeni BERK (25 Kasım 1957 – 11 Aralık 1959)
  2. Hayrettin ERKMEN (11 Aralık 1959 – 27 Mayıs 1960)
  3. Orhan KUBAT (30 Mayıs 1960 – 27 Ağustos 1960)
  4. Fehmi YAVUZ (27 Ağustos 1960 – 6 Şubat 1961)
  5. Mehmet Rüştü ÖZAL (6 Şubat 1961 – 20 Kasım 1961)
  6. Mehmet Muhittin GÜVEN (20 Kasım 1961 – 25 Haziran 1962)
  7. Fahrettin Kerim GÖKAY (25 Haziran 1962 – 27 Kasım 1963)
  8. Hayri MUMCUOĞLU (27 Kasım 1963 – 25 Aralık 1963)
  9. Celalettin UZER (25 Aralık 1963 – 15 Aralık 1964)
  10. Cafer Sadık KUTLAY (15 Aralık 1964 – 20 Şubat 1965)
  11. Ali Recai İSKENDEROĞLU (20 Şubat 1965 – 27 Ekim 1965)
  12. Haldun MENTEŞEOĞLU (27 Ekim 1965 – 3 Kasım 1969)
  13. Hayrettin NAKİPOĞLU (3 Kasım 1969 – 26 Mart 1971)
  14. Selahattin BABÜROĞLU (26 Mart 1971 – 11 Aralık 1971)
  15. Serbülent BİNGÖL (11 Aralık 1971 – 22 Mayıs 1972)
  16. Turgut TOKER (22 Mayıs 1972 – 15 Nisan 1973)
  17. Mehmet Nebil OKTAY (15 Nisan 1973 – 26 Ocak 1974)
  18. Ali TOPUZ (26 Ocak 1974 – 17 Kasım 1974)
  19. Selahattin BABÜROĞLU (17 Kasım 1974 – 31 Mart 1975)
  20. Nurettin OK (31 Mart 1975 – 21 Haziran 1977)
  21. Erol TUNCER (21 Haziran 1977 – 21 Temuuz 1977)
  22. Recai KUTAN (21 Temmuz 1977 – 5 Ocak 1978)
  23. Ahmet KARAASLAN (5 Ocak 1978 – 2 Ekim 1979)
  24. Mehmet YÜCELER (15 Ekim 1979 – 30 Ekim 1979)
  25. Turgut TOKER (30 Ekim 1979 – 11 Eylül 1980)
  26. Şerif TÜTEN (21 Eylül 1980 – 14 Temmuz 1982)
  27. Ahmet SAMSUNLU (14 Temmuz 1982 – 13 Aralık 1983)

Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Dönemi (1983 – 2011 arası)

  1. Safa GİRAY (13 Aralık 1983 – 31 Mart 1989)
  2. Cengiz ALTINKAYA (31 Mart 1989 – 23 Haziran 1991)
  3. Hüsamettin ÖRÜÇ (23 Haziran 1991 – 21 Kazım 1991)
  4. Onur KUMBARACIBAŞI (21 Kasım 1991 – 27 Temmuz 1994)
  5. Mustafa YILMAZ (28 Temmuz 1994 – 23 Eylül 1994)
  6. Halil ÇULHAOĞLU (3 Ekim 1994 – 27 Mart 1995)
  7. Erman ŞAHİN (27 Mart 1995 – 14 Temmuz 1995)
  8. Halil ÇULHAOĞLU (15 Temmuz 1995 – 5 Ekim 1995)
  9. Tunç BİLGET (6 Ekim 1995 – 31 Ekim 1995)
  10. Adnan KESKİN (31 Ekim 1995 – 7 Mart 1996)
  11. Mehmet KEÇECİLER (7 Mart 1996 – 29 Haziran 1996)
  12. Cevat AYHAN (29 Haziran 1996 – 30 Haziran 1997)
  13. Yaşar TOPÇU (30 Haziran 1997 – 11 Ocak 1999)
  14. Ali ILIKSOY (11 Ocak 1999 – 28 Mayıs 1999)
  15. Koray AYDIN (28 Mayıs 1999 – 5 Eylül 2001)
  16. Abdülkadir AKCAN (20 Eylül 2001 – 20 Kasım 2002)
  17. Zeki ERGEZEN (20 Kasım 2002 – 3 Haziran 2005)
  18. Faruk Nafız ÖZAK (3 Haziran 2005 – 1 Mayıs 2009)
  19. Mustafa DEMİR (1 Mayıs 2009 – 6 Temmuz 2011)

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Dönemi (2001 – Günümüz)

  1. Erdoğan BAYRAKTAR (6 Temmuz 2011 – 25 Aralık 2013)
  2. İdris GÜLLÜCE (25 aralık 2013 – 24 Kasım 2015)
  3. Fatma Güldemet SARI (24 Kasım 2015 – 24 Mayıs 2016)
  4. Mehmet ÖZHASEKİ (24 Mayıs 2016 – 10 Temmuz 2018)
  5. Murat KURUM (10 Temmuz 2018 – Halen)

NOT: Cumhuriyet’in İlanı’ndan önceki kısımda bakanlık henüz resmen tanınmadığı için “vekalet” sıfatı kullanılmaktadır. “Vekalet” kelime anlamı olarak “vekillik, bakanlık” demektir. Aslında bakanlık 1923’ten sonraki birkaç yıl daha “Nafıa Vekaleti” ismiyle var olmuştur fakat isimlendirmede esas alınan kriter resmen tanınan bir bakanlık olup olmadığıdır. Dolayısıyla söz konusu bakanlık 1923’ten itibaren “Bayındırlık Bakanlığı” olarak kabul edilmektedir.


GÜNCEL YAZILAR:

GELECEK PARTİSİ'Nİ KİM KURDU?


İSTANBUL ŞEHİR ÜNİVERSİTESİ KİMİN?


İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*