Çanakkale Anıtı’nı kim yaptı?-Çanakkale Anıtı’nın mimarı kim?

Çanakkale Anıtı; Türk tarihindeki en büyük övünç ve bir o kadar da trajedi kaynağı olan destanlarımızdan Çanakkale Destanı’nı, Çanakkale Savaşı’nı, verilen mücadeleyi sembolize edip tıpkı İstiklal Marşı’nda “Bastığın yerleri toprak diyerek geçme, tanı/Düşün altındaki binlerce kefensiz yatanı.” dizelerinde söylendiği gibi Türk milletinin bu vatan için can veren dedelerini sürekli hatırlamalarını ve bu ülkenin ne şartlarla, ne mücadelelerle kurulduğunu amaçlayan devasa bir anıttır. Yazımızda Çanakkale Anıtı’nı kim yaptırdı?, Çanakkale Anıtı’nı tasarlayan mimar kim? gibi sorulara cevap vereceğimiz bu anıtın bir övünç kaynağı olmasının sebebi; tüm dünyaya, demire, çeliğe sadece iman dolu göğsüyle meydan okuyan atalarımızın gurur, kahramanlık ve fedakarlık dolu, dünyada eşi benzeri olmayan bu savunmayı ve mücadeleyi tarihe altın harflerle kazımış olup Batı’ya son derece anlamlı ve net bir mesaj vermiş olmalarıdır. Trajedi olmasının sebebi ise sadece kayıtlarda 250.000 cıvarı, tahmin edilene göre bir o kadar da kayıt dışı olarak verilen 18 yaşındaki- 20 yaşındaki gencecik şehitlerdir. Anadolu’nun o zamanki nüfusunun ancak 10 milyon cıvarı olduğu düşünülürse bu sayının ne demek olduğu daha iyi anlaşılır.

Çanakkale Anıtı ne zaman ve kimler tarafından yapıldı?

Çanakkale Anıtı’nın yapımı için ilham olan olay, Anıt’ın yapılmasına karar verilmesine vesile olan durum üzerine söylenen pek çok rivayet vardır. Fakat bunlardan en çok kabul göreni ve en mantıklı olanı şudur ki; mübadele yıllarında Çanakkale’ye bir ziyaret yapan Mustafa Kemal Atatürk’e yöre halkı; aynı yörede bulunan İngiliz ve Fransız anıtlarını göstermiş ve duruma gıpta ederek tüm bunlardan daha görkemli bir şehitler anıtının yapılmasını istemişlerdir. Mustafa Kemal Atatürk ise yöre halkını kırmamış ve onlara böyle bir çalışmanın yapılacağının sözünü vermek suretiyle Çanakkale Anıtı’nın yapılmasının bir nevi ilk tohumunu ekmiştir.

Fakat bir sorun vardır… Mübadele yıllarının hemen ertesinde Atatürk’ün hastalığı ilerler, artık yavaş yavaş ölümü beklemeye başlar. Aynı zamanda kalkındırılması, sanayisi endüstrisi ilerletilmesi gereken ve bir taraftan da ekonomik açıdan çıkılmaz bir darboğazda olan bir ülke vardır. Bu yüzden Atatürk’ün yaşadığı yıllarda Çanakkale Anıtı’nın inşa edilmesiyle ilgili bir çalışma malesef başlatılamamıştır.

Fakat 1938’den itibaren olmak kaydıyla Türkiye Cumhuriyeti’nin 2. Cumhurbaşkanı olan İsmet İnönü bu projeyi unutmamış ve henüz zihinlerde bir taslak, bir hayal olan Çanakkale Anıtı’nın inşasıyla ilgili çalışmalara başlamıştır. Bunun sonucu olarak 1942 yılında Çanakkale Anıtı’nın yapılmasına dair resmi karar açıklanmıştır. “Nasıl yapalım? Nereye yapalım? Nasıl bir şey olsun? Kim tasarlasın, kim yapsın bu Çanakkale Anıtı’nı?” diye düşünürken Milli Savunma Bakanlığı; 1944 yılında Çanakkale Anıtı’nın tasarlanması için bir yarışma başlatır. Yarışmaya göre mimarlar anıt projesi çizip teslim edeceklerdir ve kazananın çizdiği proje hayata geçirilecektir.

1944 yılında başlatılan bu yarışmaya 37 proje katılmıştır. 37 katılımcı arasından tabii ki de bugün bildiğimiz Çanakkale Anıtı’nın çizimini oluşturan ve Mimarlar Doğan Erginbaş, Feridun Kip, İsmail Utkular ve Mühendis Ertuğrul Barla’nın tasarımı olan proje seçilmiştir.

Mimar Prof. Dr. Doğan Erginbaş (1919-2018)

Fakat Çanakkale Anıtı’nın inşasına 1944 yılında başlanmadı. Neden? Çünkü İkinci Dünya Savaşı sebebiyle ülke ekonomisi ciddi bir buhran yaşıyordu. Hem bu, hem müteahhitlerin yaptıkları yolsuzluklar, vs. vs. derken Çanakkale Anıtı’nın tam anlamıyla yapımı ancak 10 yıl sonra, 1954 yılında başladı. Fakat bundan sonra da sıkıntılar bitmedi. Sürekli ortaya çıkan maddi sıkıntılar sebebiyle ara vere vere devam eden inşaat 1958 yılına gelindiğinde henüz gövdesi bile tam olarak tamamlanamamış bir şekilde yine duraklatıldı.

Fakat 1958 yılındaki sıkıntı diğerlerinden daha farklıydı. Süresiz bir şekilde duraklatılmıştı. Taa 1942’de resmi kararı verilip, 1944’te kazanan projesi seçilip, 1954’te inşaatı başlayıp da 195 8’de halen projenin tamamlanamaması üzerine Milliyet Gazetesi “Artık yeter.” dedi ve Çanakkale Anıtı’nın bir an önce tamamlanıp milletimizin bir gurur ve övünç kaynağı olarak boğazda tüm görkemiyle dikilmesi için tüm Türkiye’den toplanacak şekilde gönüllü bir bağış kampanyası başlattı. (Ayrıca bkz: Milliyet’i kim kurdu?)

Sonuçta plan tuttu. Ülkenin dört bir yanından toplanan bağışlar on yıllar boyunca yapılamayanı yaptı ve Çanakkale Anıtı’nın yapımının ve inşasının 2 yıl içerisinde tamamlanmasını sağladı. Sonuç olarak Çanakkale Anıtı; açılışı Çanakkale’deki muharebelerden biri olan Anafartalar Zaferi’nin 45. yılında, 21 Ağustos 1960’ta olacak şekilde tamamlandı.

Kaidesinde itibaren yükseliği 41.70 metre, kapladığı alan 625 metrekare, aralarında 10 metre olan 4 sütunun alanı 7.5×7.5 metre olacak şekilde tasarlanan Çanakkale Anıtı Morto Koyu önündeki Hisarlık Tepe’de yapılmıştır. Çanakkale Boğazı’ndan geçen tüm gemilerin rahatça görebileceği bir pozisyonda bulunan anıt; 2019’da olmamız itibariyle 59 yıldır durduğu yerde bir ülkenin kanla, fedakarlıkla ve kahramanlıkla dolu hikayesinin tüm dünyadan gelen gemilere ve tüm dünyaya karşı sembolik bir anlatımı olarak dimdik ayaktadır.

Sonuç olarak; olay akışı halinde verilen bilgiler arasından net bir cevap olması açısından Çanakkale Anıtı’nı kim yaptırdı?, Çanakkale Anıtı’nın mimarı kim? gibi soruları şu şekilde yanıtlayabiliriz:

Çanakkale Anıtı’nın ilk yapım kararı 1942 yılında alınmış, 1944 yılında yapımı için proje yarışması düzenlenmiş, 1954 yılında inşasına başlanmış, 1960 yılında ise inşası tamamlanmıştır. Doğan Ergin, İsmail Utkular, Feridun Kip ve Ertuğrul Barla tarafından tasarlanan projenin yapım kararı İsmet İnönü’nin cumhurbaşkanlığı döneminde alınırken, Anıt’ın inşası Cemal Gürsel’in cumhurbaşkanlığı döneminde tamamlanmıştır.


GÜNCEL YAZILAR:

UDEMY'Yİ KİM KURDU?

NETFLIX'İ KİM KURDU?


İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*