Adalet Bakanlığı’nı kim kurdu?-Adalet Bakanlığı kimin?

Bakanlıklar; edindikleri göreve göre bir devletin iş bölümü yapan, bu iş bölümü doğrultusunda tüm devlet işlerinin daha verimli ve daha düzenli yürümesini sağlayan kamu birimleridir.Devletimizin bünyesinde de farklı sorumluluklar üstlenmiş olan pek çok bakanlık vardır ve bunlardan birisi, hem de bel kemiği niteliğinde olanlardan birisi yazımızın konusu olan Adalet Bakanlığı’dır.

Adalet Bakanlığı’nın kurucusu kim?

Doğrudan Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı’nın kurulmasının yanı sıra çok kısa olacak şekilde sizlere Türk tarihinde bilinen en eski zamanlardan itibaren adalet mekanizmasının işleyişine ve bugüne kadar evrimleşmesine dair de bilgi vermek isteriz sevgili okurlar:

  • “Adalet işlerine bakmak üzere ayrı organizasyonlar ilk kez ne zaman görülür?” diye soracak olursak; Hunlar ve Göktürkler Dönemlerinde ülkede adalet işlerini sağlamak üzere çeşitli çalışmaların olduğunu görürüz. Fakat tabii ki bugünkü gibi ayrıntılı ve yazılı değildir. Bilenler bilir, Eski Türk devletlerinde töre hukuku geçerlidir. Yani sözlü geleneğe, bir diğer ismiyle örfi hukuka dayalı kanunlar… Tam yetki hakanda olacak şekilde merkezde hakanın bizzat kendisi, farklı yerlerde ise hakan tarafından yetkilendirilmiş olan hakimler hukuki mevzularla ilgilenmekte idi.
  • Yerleşik hayata geçen Uygur Türklerinde ise halen örfi hukukun devam etmesine rağmen hukuk sistemi biraz daha gelişmiş ve ayrıntılandırılmış; aile hukuku, miras hukuku gibi yazılı kanun olacak şekilde çeşitli çalışmalar yapılmıştır.
  • İslamiyet’i kabul etmiş olan Türk devletleri de halen örfi hukukun yoğun tesiri görülmesine rağmen dini hukukun da temelleri atılmaya başlanmış ve daha yazılı, daha belirli hukuk kurallarına, oradan da “şerri hukuk” denilen bir diğer tercihe doğru gelişim başlamıştır. Ama dediğimiz gibi örfi hukuk da halen varlığını sürdürmekte idi.
  • Osmanlı Dönemi’nde de halen örfi hukuk var olsa da artık belirgin bir şekilde İslami hukuk kurallarına göre adalet sağlanmaya başlanmıştır. 1300’lerin başından beri var olan Kazaskerlik, kadılık ve sonrasında Divan-ı Hümayun, imparatorlukta işleyen adalet mekanizmasının temel taşları olmuşlardır.
  • 1800’lere gelindiğinde Osmanlı’daki adalet makamlarının batı ile tanışması, zamanla batıya göre yapılan düzenlemelerin başlangıcı niteliğindeki gelişmelerin var olduğunu görürüz. Ayrıca bu yenilikler; bugünkü anlamıyla Adalet Bakanlığı’nın ilk kıvılcımları olarak kabul edilebilir. Buna göre; 1837 yılında eskisinden daha modern olacak şekilde Meclis-i Vala-yı Ahkam-ı Adliye adlı bir örgüt kurulmuş ve ülkedeki adalet işleriyle ilgilenmeye başlamıştır. İlk modern adım olarak kabul edilebilir bu gelişme...
  • 1868 yılında bu kurumun adı “Divan-ı Ahkam-ı Adliye Nezareti” olarak değiştirilmiş ve revize edilerek hizmetlerine devam etmiştir.
  • 1878 yılına gelindiğinde hem Şerri hukuk hem de Nizamiyye hukuku denilen iki ayrı hukuk sisteminin birleştirildiği bir “Adliye ve Mezahip Nezareti” kurulmuş ve ülkedeki adaletin işleyişinden sorumlu hale gelmiştir. Bakınız burası önemli; çünkü 1878 yılındaki bu yenilikle adalet işlerinin başlı başına bir nezaret (bakanlık) tarafından yürütülmesinin temelleri atılmıştır.
  • 1911 yılında çıkarılan bir kanun ile birlikte Adliye ve Mezahip Nezareti, Cumhuriyet Dönemi ile neredeyse tamamen uyumlu olacak şekilde son halini almıştır.

Adalet Bakanlığı’nın kuruluşu

Gelelim modern Adalet Bakanlığı’nın kuruluş sürecine…

Biliyorsunuz ki yukarıdaki tüm hukuki kurumlar Osmanlı Devleti’ne aitti. Dolayısıyla 23 Nisan 1920’de kurulan TBMM’nin, savaş halinde olması sebebiyle biraz vekaleten de olsa ayrı bir kurul oluşturması şarttı. Bu bağlamda 2 Mayıs 1920 tarihinde TBMM’de kabul edilen bir kanun ile birlikte “Adliye ve Mezahip Vekaleti”, bir diğer ismiyle “Umur-i Adliye” adlı bir kurul oluşturulmuştur. İşte bu; modern anlamda Adalet Bakanlığı’nın kuruluşu olarak kabul edilmektedir.

Dolayısıyla şu resmi kabulü tırnak içerisinde yazabiliriz:

“Adalet Bakanlığı; 2 Mayıs 1920 tarihinde TBMM tarafından kurulmuştur”

Meraklısı için; kabul edilen kanunun tam adı “Türkiye Büyük Millet Meclisi İcra Vekillerinin Suret-i İntihabına Dair Kanun”dur ve TBMM’nin henüz 3 sayılı kanunudur…:)

1920’de göreve başladığı zaman kabul edilmek kaydıyla Türkiye Cumhuriyeti’nin İlk Adalet Bakanı Celalettin ARİF olmuştur..

İlk Adalet Bakanı Celalaettin Arif BEY (1875 – 1928)

Bundan sonraki zamanda Adliye Vekaleti; 1923’te cumhuriyetin ilan edilmesinden 1945’e kadar biraz TBMM zamanında kurulan sistem, biraz da Osmanlı’nın sonlarındaki nazırlık sistemi ile uzlaşılarak devam ettirilmiştir. 1945 yılında kabul edilen bir karar ile eski adı “Adliye Vekaleti” olan bakanlığın ismi “Adalet Bakanlığı” olarak değiştirilmiştir.

Adalet Bakanlığı kimin?

Tabii ki bir bakanlık olması sebebiyle özel şirketlerdeki gibi bir sahiplikten bahsetmemiz mümkün değildir. Dolayısıyla bu soruyu “Adalet Bakanlığı; Türkiye Cumhuriyeti’ne ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne aittir.” şeklinde cevaplayabiliriz. Günümüz itibariyle Adalet bakanlığı görevini Abdülhamit GÜL yürütmektedir.

Günümüz Adalet Bakanı Abdülhamit GÜL

1945 yılında yapılan değişiklikten beri “Adalet Bakanlığı” adıyla hizmet vermekte olan bakanlık, aradan geçen on yıllar boyunca çağa uyum sağlamak adına sürekli kendini güncellemiştir ve günümüzde halen var olan en önemli bakanlıklardan biridir.

Ayrıca bkz: Emniyet Genel Müdürlüğü’nü kim kurdu?

Adalet Bakanlığı’nın kurucusu kim?, Adalet Bakanlığı’nı kimler kurdu? gibi soruların cevapları tarihten bu yana olabilecek en ayrıntılı anlatımla bu şekildedir sevgili okurlar. Son bir liste de verelim size… Eğer ilginizi çekecekse; 1920 TBMM Dönemi’nden bugüne kadar görev yapmış olan Adalet Bakanları’nın listesi şu şekildedir (Cumhuriyetin ilanına kadar olan kişiler bakan değil “TBMM Adliye vekili” olarak geçmektedir):

  1. Celalettin ARİF (3 Mayıs 1920 – 30 Mart 1921)
  2. Yusuf Kemal TENGİRŞENK (30 Mart 1921 – 19 Mayıs 1921)
  3. Refik Şevket İNCE (19 Mayıs 1921 – 9 Temmuz 1922)
  4. Ahmet Rifat ÇALIK (12 Temmuz 1922 – 4 Ağustos 1923)
  5. Mehmet Seyit BEY (14 Ağustos 1923 – 27 Ekim 1923)
  6. Mehmet Seyit BEY (30 Ekim 1923 – 6 Mart 1924)
  7. Mustafa Necati UĞURAL (6 Mart 1924 – 22 Ekim 1924)
  8. Mahmut Esat BOZKURT (22 Ekim 1924 – 27 Eylül 1930)
  9. Yusuf Kemal TENGİRŞENK (27 Eylül 1930 – 23 Mayıs 1933)
  10. Şükrü SARAÇOĞLU (23 Mayıs 1933 – 11 Kasım 1938)
  11. Hilmi URAN (11 Kasım 1938 – 3 Ocak 1939)
  12. Tevfik Fikret SILAY (3 Ocak 1939 – 26 Mayıs 1939)
  13. Ali Fethi OKYAR (26 Mayıs 1939 – 12 Mart 1940)
  14. Hasan Safyettin MENEMENCİOĞLU (12 Mart 1940 – 9 Mart 1943)
  15. Ali Rıza TÜREL (9 Mart 1943 – 6 Nisan 1946)
  16. Mümtaz ÖKMEN (6 Nisan 1946 – 10 Eylül 1947)
  17. Şinasi DEVRİN (10 Eylül 1947 – 10 Haziran 1948)
  18. Fuat SİRMEN (10 Haziran 1948 – 13 Ocak 1949)
  19. Ali Rıza ERTEN (13 Ocak 1949 – 16 Ocak 1949)
  20. Fuat SİRMEN (16 Ocak 1949 – 22 Mayıs 1950)
  21. Halil ÖZYÖRÜK (22 Mayıs 1950 – 9 Mart 1951)
  22. Rüknettin NASUHİOĞLU (9 Mart 1951 – 10 Kasım 1952)
  23. Osman Şevki ÇİÇEKDAĞ (10 Kasım 1952 – 9 Aralık 1955)
  24. Hüseyin Avni GÖKTÜRK (9 Aralık 1952 – 25 Kasım 1957)
  25. Esat BUDAKOĞLU (25 Kasım 1957 – 3 Nisan 1960)
  26. Hüseyin Celal YARDIMCI (3 Nisan 1960 – 27 Ağustos 1960)
  27. Abdullah Pulat GÖZÜBÜYÜK (30 Mayıs 1960 – 27 Ağustos 1960)
  28. Mustafa Amil ARTUS (27 Ağustos 1960 – 5 Ocak 1961)
  29. Ekrem TÜZEMEN (5 Ocak 1961 – 17 Ağustos 1961)
  30. Kemal TÜRKOĞLU (17 Ağustos 1961 – 20 Kasım 1961)
  31. Kemal Sahir KURUTLUOĞLU (20 Kasım 1961 – 25 Haziran 1962)
  32. Abdülhak Kemal YÖRÜK (25 Haziran 1962 – 25 Aralık 1963)
  33. Mehmet Sedat ÇUMRALI (25 Aralık 1962 – 15 Aralık 1964)
  34. Sırrı ATALAY (15 Aralık 1964 – 20 Şubat 1965)
  35. İrfan BARAN (20 Şubat 1965 – 31 Temmuz 1965)
  36. İhsan KÖKNEL (31 Temmuz 1965 – 27 Ekim 1965)
  37. Hasan DİNÇER (27 Ekim 1965 – 1 Ağustos 1969)
  38. Hidayet AYDINER (1 Ağustos 1969 – 3 Kasım 1969)
  39. Yusuf Ziya ÖNDER (3 Kasım 1969 – 26 Mart 1971)
  40. İsmail Hakkı ARAR (26 Mart 1971 – 11 Aralık 1971)
  41. Suat BİLGE (11 Aralık 1971 – 22 Mayıs 1972)
  42. Hasan Fehmi ALPASLAN (22 Mayıs 1972 – 15 Nisan 1973)
  43. Mehmet Hayri MUMCUOĞLU (15 Nisan 1973 – 26 Ocak 1974)
  44. Şevket KAZAN (26 Ocak 1974 – 17 Kasım 1974)
  45. Mehmet Hayri MUMCUOĞLU (17 Kasım 1974 – 31 Mart 1975)
  46. İsmail MÜFTÜOĞLU (31 Mart 1975 – 11 Nisan 1977)
  47. Zeyyat BAYKARA (11 Nisan 1977 – 21 Haziran 1977)
  48. Selçuk ERVERDİ (21 Haziran 1977 – 21 Temmuz 1977)
  49. Necmettin CEVHERİ (21 Temmuz 1977 – 5 Ocak 1978)
  50. Mehmet CAN (5 Ocak 1978 – 12 Kasım 1979)
  51. Ömer UCUZAL (12 Kasım 1979 – 12 Eylül 1980)
  52. Cevdet MENTEŞ (12 Eylül 1980 – 8 Şubat 1983)
  53. Rıfat BAYAZIT (8 Şubat 1983 – 13 Mayıs 1983)
  54. Mustafa Kazım AKDOĞAN (21 Mayıs 1983 – 13 Aralık 1983)
  55. Mehmet Necat ELDEM (13 Aralık 1983 – 17 Ekim 1986)
  56. Mahmut Oltan SUNGURLU (17 Ekim 1986 – 16 Eylül 1987)
  57. Halil ERTEM (16 Eylül 1987 – 21 Aralık 1987)
  58. Mahmut Oltan SUNGURLU (21 Aralık 1987 – 26 Haziran 1988)
  59. Mehmet TOPAÇ (26 Haziran 1988 – 30 Mart 1989)
  60. Mahmut Oltan SUNGURLU (30 Mart 1989 – 23 Haziran 1991)
  61. Şakir ŞEKER (23 Haziran 1991 – 29 Ağustos 1991)
  62. Suat BİLGE (29 Ağustos 1991 – 20 Kasım 1991)
  63. Mehmet Seyfi OKTAY (20 Kasım 1991 – 27 Temmuz 1994)
  64. Mehmet MOĞULTAY (27 Temmuz 1994 – 5 Ekim 1995)
  65. Bekir Sami DAÇE (5 Ekim 1995 – 31 Ekim 1995)
  66. Firuz ÇİLİNGİROĞLU (31 Ekim 1995 – 6 Mart 1996)
  67. Mehmet AĞAR (6 Mart 1996 – 28 Haziran 1996)
  68. Şevket KAZAN (28 Haziran 1996 – 30 Haziran 1997)
  69. Mahmut Oltan SUNGURLU (30 Haziran 1997 – 4 Ağustos 1998)
  70. Hasan DENİZKURDU (4 Ağustos 1998 – 11 Ocak 1999)
  71. Selçuk ÖZTEK (11 Ocak 1999 – 28 Mayıs 1999)
  72. Hikmet Sami TÜRK (28 Mayıs 1999 – 5 Ağustos 2002)
  73. Aysel ÇELİKEL (5 Ağustos 2002 – 18 Kasım 2002)
  74. Cemil ÇİÇEK (18 Kasım 2002 – 8 Mayıs 2007)
  75. Fahri KASIRGA (8 Mayıs 2007 – 29 Ağustos 2007)
  76. Mehmet Ali ŞAHİN (29 Ağustos 2007 – 1 Mayıs 2009)
  77. Sadullah ERGİN (1 Mayıs 2009 – 8 Mart 2011)
  78. Ahmet KAHRAMAN (8 Mart 2011 – 6 Temmuz 2011)
  79. Sadullah ERGİN (6 Temmuz 2011 – 25 Aralık 2013)
  80. Bekir BOZDAĞ (25 Aralık 2013 – 6 Mart 2015)
  81. Kenan İPEK (7 Mart 2015 – 24 Kasım 2015)
  82. Bekir BOZDAĞ (24 Kasım 2015 – 19 Temmuz 2017)
  83. Abdülhamit GÜL (19 Temmuz 2017 – Halen)

GÜNCEL YAZILAR:

DONALD TRUMP KİMDİR?

DEVLET BAHÇELİ KİMDİR?


İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*