Merck&Co.’nun sahibi kim?-Dünyanın en büyük 4. ilaç şirketi

Erzincan Üniversitesi’nin kurucusu kim?-Anadolu’da Bir Dünya Üniversitesi

Batman Kara Şövalye’yi kim çekti?-I’m Batman…

Efendi ile Uşağı kitabını kim yazdı?-Ölüm karşısında herkes eşittir…

Yeni Zelanda Şirketi’nin kurucusu kim?-Sömürgeleştirilen yeni dünya

Özellikle “Güneşi Batmayan İmparatorluk” lakabıyla anılan Birleşik Krallık‘ın dünyanın dört bir yanında yürüttüğü koloni faaliyetlerini bilmeyen yoktur. Yıllar yıllar sonra kendilerinin ardından gelen kuşaklar kısmen de olsa dedelerinin hatalarını kabullenip bu zararı olabildiğince kapatmaya çalışsa da; Avrupalı devletlerin bıraktıkları hatıralar ezici bir üstünlükle asimilasyon, katliam ve şiddet olmuştur.

Sömürgeci devletlerin bu aç gözlülük dolu politikalı kültürel hayata ve iş dünyasına da yansımış; yerli halka yönelik sömürgeciliğin hızlandırılması için şirketler bile kurulmuştur. Bunlardan en meşhuru Doğu Hindistan Şirketi olsa da; dünyanın öbür ucunda kısa süreliğine faaliyet göstermiş başka bir şirket daha olmuştur: Yeni Zelanda Şirketi; orijinal ismiyle New Zealand Company. Böyle söyleyince daha şekil duruyor..

Yeni Zelanda Şirketi’ni kimler kurdu?

İngiliz kökenli bir koloni şirketi olan New Zealand Company; 1837’de kurulmuştur. Yani Yeni Zelanda’nın şansına; anakarada bulunan birçok koloniden çok daha sonraları buraya ulaşılabilmiştir.

Merkezi Londra’da bulunan ve bir taraftan kendilerini zenginleştirirken diğer taraftan da medeniyetten uzak kalmış toplumların yaşam standartlarını yükseltme amacı güden bu topluluk; hedeflerini gerçekleştirecekleri ilk toprak olarak bugün Avustralya’nın güneydoğusunda bir adalar devleti olan Yeni Zelanda’yı seçmiştir. New Zealand Company; bütün teorilerinde ve uygulamalarında Edward Gibbon Wakefield‘ın görüşlerini benimsemiş ve planlarını onun fikirlerine göre yapmıştır.

1796’da Londra’da doğan Wakefield; yaşadığı dönemin tam bir kolonileştirme uzmanı olarak tarihe geçmiştir. Bir yeri askeri anlamda işgal etmek ve zorla kaynaklarına el koymaktan da öte Edward’ın sistemi; bir yeri aşamalı olarak modern hayata alıştırmaktan ve yerli iş gücünü isyan etmelerine sebep olacak bir davranışta bulunmadan bu yaşama adapte etmekten oluşmaktadır. Yaşadığı dönemde kendisinden esinlenen Yeni Zelanda Şirketi’ne yardımda bulunduğu gibi; Kanada’nın İngiltere’nin kontrolünde olan bölgelerinde de çeşitli faaliyetlerde bulunmuştur. 1862’de Wellington/Yeni Zelanda’da ölmüştür.

Edward Gibbon Wakefield (1796-1862)

Sömürgeciler kendi aralarında anlaşmazlığa düşüyor

Wakefield’ın “Güney Yarımküre’de de bir İngiliz medeniyeti kurulması” davasıyla yola çıkan şirket; 1837’deki kuruluşundan itibaren Yeni Zelanda’da şehirlerin kurulması ve bayındır haline getirilmesi için çalışmalara başlamıştır. Fakat birkaç yıl sonra Yeni Zelanda’da görevli İngiliz devlet temsilcileriyle bir özel şirket olan Yeni Zelanda Şirketi arasında anlaşmazlıklar baş göstermiş; hükümet başkanı Henry Williams ile ülkedeki misyonerler şirketi aç gözlülükle suçlarken, şirket de onları yasaları keyfi olarak kullanmakla suçlamıştır.

Ama Yeni Zelanda Şirketi’nin hakkını vermek gerek… Çünkü İngiliz hükümet yetkilileri sadece güç kullanarak yerliler üzerinde egemenlik kurmaya çalışırken onlar Wellington, Nelson, Wanganui ve Dunadin gibi önemli şehirlerin temellerini atmışlardır.

1845 yılında da N.Z. Company; bu emeklerine güvenerek Yeni Zelanda’nın bir kısmında yönetim hakkı olduğunu iddia etmiş ve hükümetten ülkenin bir çizgiyle ikiye bölünmesini, yönetimin de bu şekilde kendileriyle paylaşılmasını istemişlerdir. Daha sonraları bu sorun Yeni Zelanda çapından çıkarak İngiliz koloni bakanlığına kadar ulaşsa da sonuçta talep reddedilmiştir.

Günümüzden bir Wellington manzarası

Günümüzden bir Wellington manzarası

Şirket için mali sıkıntılar başlıyor

Bu anlaşmazlıkların ve yer yer Yeni Zelanda Şirketi’nin taşkınlıkları sonucu devlet ve özel sektör arasında soğukluk oluşmuş; Yeni Zelanda Şirketi ülkede birçok şeyin temellerini atmasına rağmen sonrasında ihtiyacı olan finansmanı sağlayamamıştır. Zamanla adadaki nüfuzunun zayıflaması ve istenmeyen durumuna düşmesi üzerine de bu sıkıntılarından kurtulamayan şirket; 1858 yılında kapanıp faaliyetlerini sonlandırmıştır.

Yorumlar

Henüz hiç yorum yapılmamış.