Bitlis Eren Üniversitesi’nin kurucusu kim?-Bilimin Parlayan Güneşi

Haas F1 Team’in kurucusu kim?-Formula 1’in taze kanı

Fenerbahçe Bayan Voleybol Takımını kim kurdu?-Türkiye’de voleybolun öncü ekibi

Opus Dei’yi kim kurdu?-Papalık tarafından onaylanan resmi ama gizli tarikat

Norveç’in kuruluş ve bağımsızlık hikayesi-Dünyanın en kuzeyindeki devlete bir yolculuk

Devletler 5 Ekim 2016

Haritada Norveç

İskandinav ülkeleri arasında epey farklı ve özgün bir kimliği bulunan Norveç; hemen yanıbaşındaki İsveç, Danimarka, hatta Finlandiya gibi devletlerden ayrı ele alınması gereken bir yerdir. Ha; halkları arasında pek farklılık yoktur. Tıpkı İngiliz-Fransız, İspanyol-Portekiz Krallıkları gibi uzun süren diplomatik ilişkiler ve ilhaklar sebebiyle nasıl kaynaşmalar meydana geldiyse; Norveç ve komşuları olan İsveç, Danimarka gibi ülkeler için de aynı durum geçerli olmuştur. Zaten birazdan inceleyeceğimiz üzere tüm bu devletlerin etnik kökeni, paylaştığı efsaneler ve tarihi süreçler neredeyse aynıdır. Farklı devletlerin olması daha çok siyasi anlaşmazlıklardan ve bağımsızlık isteğinden kaynaklanmaktadır.

Türkiye’de Norveç’in ve İskandinav ülkelerinin ismini ziyadesiyle duymuş olup bilgili olabilecek başlıca üç grup vardır:

  • İskandinav mitolojisini ve çeşitli pagan kültürlerini incelemeyi sevenler
  • Tarihe, göçlere ve savaşçı toplumlara hayranlık duyanlar
  • Daha yüksek standartlarda iş arayıp hayat kurmaya çalışan göçmenler

Ben de ilk iki gruptan birisi olarak Avrupa’nın en kuzey bölgesi olan İskandinavya’nın bile en kuzeyinde bulunan Norveç hakkındaki tarihi bilgileri, sonrasında kazanılan bağımsızlık hikayesini derlemek istedim. İşte taa gelen ilk kavimlerden Vikinglere; Hıristiyanlıktan Napolyon Savaşlarına ve Birlikten Ayrılışa kadar Norveç’in hikayesi.

Norveç’i kimler kurdu?

Dünyanın en uç ve en sapa yerlerinden biri olan Norveç’e yerleşim; daha çok grupların göçleri, birbirini iteklemesi ve kaynaşması yoluyla oluşmuştur. Aynı zamanda bu durum; İskandinav halklarının kökenine de epey ışık tutacak niteliktedir.

Ondan öncesine kelimenin kökenine gelelim. Norveç, İngilizcesiyle “Norway” olan bu kelime nereden gelmektedir? Efsanevi ve mitolojik verilere göre ülkenin adı Kral Norr adlı mitolojik bir karakterden gelmektedir. Bizdeki Oğuz Kağan gibi düşünebilirsiniz. Fakat tabii ki bu tarihe kaydetmek için yetersiz bir veridir ve biraz kelime analizi yapmak gereklidir.

Uzman tarihçiler de bunu yapmışlar ve çoğunluğu Norveç’in “Kuzeye giden yol” anlamına gelen “Noregr” kelimesinden türediğine fikir birliğine varmışlar. Tabir olarak kullanılan bu kelime zamanla ülkenin ismi olmuş ve ülke de Kongeriket Noreg (Norveç Krallığı) ismiyle anılmaya başlanmıştır. Bu düşüncenin doğru olduğuna dair iki bulgu daha vardır:

  • “Noregr” kelimesinin kökeni olan Eski Nors dilinde aynı zamanda Rusya tarafı austrvegr (doğuya giden yol), İngiltere vestvegr (batıya giden yol), Akdeniz ise suorvegr (güneye giden yol) olarak adlandırılmıştır. Yani gayet mantıksal bir dil oluşumu söz konusudur.
  • İngilizce “Norway” kelimesinde de kuzeyden türemiş olabilecek “Nor” ve “yol” anlamına gelen “Way” kelimesinin birleşimine dikkat edilirse burada da bir “Kuzey Yolu” anlamı çıktığı görülür.

Vikinglerden öncesi

İskandinavya hakkında konuşulacaksa akla ilk gelen şey şüphesiz Vikinglerdir. Hatta genelde tek şeydir. Çünkü Vikingler; dünyaya yaptıkları akınlar ve saldıkları dehşet ile İskandinavya bölgesi ile adeta bütünleşmişlerdir. Hele Norveç’in Kattegat Kasabası’ndan kopup bütün batıya yayılan Ragnar Lothbrok’u izlediğimizden beri herkeste genel bir tarih bilgisi oluşmuş oldu. (Tarihi sadece dizilerden öğrenmenin zararları)

Fakat resmi tarihi incelemeyen çoğu kişi bu konuda yanılmaktadır, çünkü İskandinav topluluğunun yapısı sadece Viking savaşçılardan ibaret değildir.

Bugünkü Norveç topraklarına ilk yerleşimin Tas Devri’nde gelen avcı topluluklarla başladığı bilinmektedir. Bunlar henüz bir millet kategorisine koyulamayacak, güneydeki topraklardan çeşitli sebeplerle yukarı doğru sürüklenmiş düzensiz topluluklardır. Yalnız şöyle bir durum vardır: Bugün hala Norveç’in kuzey bölgelerinden yaşayan ve yerel dilleri resmi dil olarak kabul edilen “Sami” halklarının kökeni büyük ihtimalle bu avcı topluluklardır. Norveç’in güney kesiminden çok daha izole ve çok daha saf kalmış bir şekilde varlıklarını sürdürmektedirler.

Ondan sonrasında ise Norveç’e (tabii sonrasında tüm İskandinavya’ya) ilk Avrupa kavimleri kökenli bir göç dalgası başlamıştır. Bunu sıralayacak olursak:

  • Avrupa’nın efsanevi kavmi Keltler (hem savaşçılıkları hem çiftçilikleri, hem de muazzam mitolojileri ve efsaneleri ile bilinirler)
  • 300-500 yılları arasında göç eden Gotlar (Daha sonra Kavimler Göçü’nün önemli bir figürü olacaklardır)
  • Roma döneminde kuzeye kaçan ilkel topluluklar ve doğu topraklarından gelen Fin, vs. yerel göçler

Vikinglerin tarih sahnesine çıktığı döneme kadar Norveç’in etnik yapısındaki tohumlar bu kavimler tarafından ekilmiş ve gözle görülür bir Norveç topluluğu oluşmaya başlamıştır. Bu yüzden de Norveç halkı “Cermen kökenli” olarak tabir edilir. Eğer Norveççe konuşmaları dinlerseniz Almancayla benzer vurguları da bugün bile fark edebilirsiniz. Zaten mitolojilerinde bile pek çok ortaklık ve dostluk, vs. bir ilişki mevcuttur.

Norveçli Sami topluluklarından bir kare (1920)

Norveçli Sami topluluklarından bir kare (1920)

Beklenen an: Vikingler!…

Norveç’e yukarıda anlatıldığı gibi ilk yerleşimler gerçekleştikten sonra burada bir bütünleşme, günümüz tabiriyle “uluslaşma” süreci başlamıştır.:) Verimsiz ve soğuk topraklarda hayat sürmek zorunda kalan insanlar; denizciliği, ileri teknolojiye sahip gemiler yapmayı, ileri balıkçılık tekniklerini, deniz ürünleriyle beslenmeyi öğrenmişlerdir. Sonuç itibariyle de tıpkı Moğollar ve Türkler gibi Avrupa’nın bize uzak kalan yüzünü bir dönem titretmiş olan kavim ortaya çıkmıştır: Vikingler..

İlk ortaya çıktıkları yerlerin Norveç ve Danimarka olduğu bilinse de Vikingler’in tarih boyunca yaşadığı en büyük talihsizlik; haklarında yazılı verilerin bulunmaması ve onlardan korkan Avrupalılar tarafından “Kuzeyden gelen medeniyetsiz, barbar, vahşi insanlar” olarak adlandırılıp geçilmeleridir. Oysa sonraki yıllarda yapılan bulgular göstermiştir ki Vikinglerin savaşçı ve göçebe topluluklara has bir tarzda son derece incelikli kültürleri, gelenekleri ve efsaneleri mevcuttur.

Sonuç olarak; Vikingler denilen bu savaşçı kavim, 8. ve 11. yüzyıllar arasında Norveç ve çevresinde hüküm sürmüştür. Ayrıca İngiltere, Fransa, İzlanda, Grönland, Kuzey Amerika, Rusya gibi bölgelerde yaptıkları kolonileşmeler ile de tarihe kültürel ve genetik anlamda kalıcı etkileri olmuştur. (Rus ismi bile bir İskandinav boyundan gelmektedir.)

1000’li yıllardan sonrası ise Norveç toplumunda önemli bir değişiklik sürecinin başlangıcıdır: Misyonerlerin etkisiyle Norveçliler Hıristiyan olmaya başlamış, savaşçılık ve denizcilikten çok tarım ve çiftçilik ön plana çıkmaya başlamıştır. Hatta İskandinavya tarihini incelerseniz bu dönem boyunca Krallar tarafından Viking savaşçıların dışlandığı, dışarıdaki kolonilere gitmeye zorlandığı ve toprak sürmeyi yeni yeni öğrenen çiftçilerin yüceltildiği bir dönemdir.

bir Viking savaşçısı

bir Viking savaşçısı

Vikingler ve akınlar döneminin sonu, krallıkların birbirleriyle mücadelesi

Unutulmaz Vikingler ve tarihe kazıdıkları hatıralar sonrasında Norveç artık yeni bir çehreye bürünmeye başlamıştır.Misyonerlik faaliyetlerinin doruk noktası olarak Norveç Kralı 1.Haakon Hıristiyanlığı kabul etmiş ve ilk Hristiyan Norveç Kralı olmuştur. Bir diğer kral 1.Olaf ise ülkede ilk kiliseyi inşa etmiş ve bütün bir kavmin din değiştirme süreci iyice hızlanmıştır.

Akıncılıktan ziyade daha sakin ve üretime yönelik bir çehrenin kazanıldığı son bin yıl ise İskandinav Krallıklarının siyasi çekişmeleri, kah birlik oluşturup kah dağılmaları ile geçmiştir:

  • 1000’li yıllarda Danimarka Kralı Knud; Kuzey Denizi İmparatorluğu adında bir devlet kurduğunu ilan etmiştir. Akabinde 1030 yılında Norveç’i de işgal etmiş ve ülkeyi bu imparatorluğun topraklarına katmıştır.
  • 400 yıla yakın bir süre bu şekilde varlığını sürdüren Norveç; döneminin kralı 6. Hakon’un; Danimarka Kralının kızı 1. Margarete ile evlenmesi üzerine tüm İskandinav Kraliyet aileleri arasında bir akrabalık meydana gelmiştir. Çünkü Norveç Kralı 6.Hakon; aynı zamanda İsveç Kraliyeti ile de bir kan bağına sahiptir.
  • 1400’lü yıllara yaklaşırken gerçekleşen bu yakınlaşma ve uzlaşma dönemi sayesinde Norveç, Danimarka, İsveç, İzlanda, Faroe Adaları, Grönland ve Finlandiya “Kalmar Birliği” adı altında birleşmiş ve gerçek anlamda bir tek devlet olmuşlardır. Bu dönem; tek bir İskandinav imparatorluğunun olduğu altın çağlardan biridir.
  • Fakat 1521 yılında İsveç bu birlikten ayrılmış ve bağımsız hareket etmeye başlamıştır. Bu hamle diğerlerini pek etkilememiş ve Norveç; 300 yıl daha Danimarka ve diğer sömürgeler ile beraber hareket etmiştir.
  • Rusya içlerine kadar uzanan Napolyon akınlarından bu devletin de derinden sarsılması üzerine Norveç; 1814 yılında İsveçe katılmıştır. Yani bağımsızlık kazanamadan sadece başka bir devletin himayesi altına girmiştir. Fakat bu durum Norveçlileri Danimarka dönemindeki kadar memnun etmemiş ve halk, İsveç egemenliğine karşı çıkmıştır. Yapılan karşı hareketlerin sonucunda tam bağımsız olunamasa da; tek kralın hakimiyetinde ayrı ayrı Norveç ve İsveç meclislerinin var olması kabul ettirilmiştir.
  • Ama Norveçlilerin bağımsızlık ateşi bununla sönmemiş; 1900’lü yıllara gelinceye kadar aynı tarzda faaliyetler süregelmiştir. Sonunda da çabaların meyvesi alınmış ve 1905 yılında Norveç bağımsızlığını ilan etmiştir. Yer yer işgallere maruz kalsa da bu 1905 yılı; Norveç Krallığının kuruluşu olarak kabul edilir. “Birliğin Dağılış Günü” şeklinde isimlendirilerek her yıl dönümünde kutlanır.
  • Ülke krallık olmasına rağmen şöyle bir durum mevcuttur: 1905 yılında halk arasında referandum yapılmış ve devletin krallıkla yönetilmesini halk istemiştir. Bütün bu olaylar sonrasında Norveç’in ilk kralı da 7. Haakon olmuştur. Haakon’un asıl adı Karl’dır ve Danimarka Kralı 8. Frederick’in oğludur. Yazının başında dediğimiz gibi; İskandinav halklarını ve kraliyet ailelerini birbirlerinden kesinlikle izole edemezsiniz. Olaylar sadece siyasi çekişmelerden ibaret olmuştur.

Bağımsızlıktan günümüze Norveç

1905’ten beri varlığı kesintisiz bir şekilde devam eden Norveç Krallığı; 1. Dünya Savaşı’nı tarafsız kalarak atlatmayı başarsa da; 2. Dünya Savaşı’nda 5 yıllık bir Nazi İşgali yaşamıştır. Ondan sonrasında kaldığı yerden kalkınmasına devam etmiştir.

Günümüzde ülkenin standartları o kadar yüksektir ki halk; standartların düşmemesi adına AB’ye girmeye “tenezzül etmemektedir”. Zaten dünya çapında yapılan pek çok klasmanda da Norveç; dünyanın en ileri, en güvenli, en refah ve huzur dolu ülkelerinden biri olarak kabul edilmektedir.


Gördünüz mü değerli okurlar… Geçmişin ilkel avcıları, savaşçı Vikingleri sonrasında buna zıt bir imaj çizse de; İskandinavya’nın en kuzeyinde bulunan Norveç; biraz geç elde ettiği bağımsızlık sonrasında ücra ve uç konumuna rağmen dünyanın en gıpta edilen ülkelerinden biri olmayı başarmıştır. Yüzyıllar boyutunda ele alındığında tarih gerçekten çok ilginç bir bilim. Hangi coğrafyada ne olacağı, neyin ortaya çıkacağı insanı hayerete düşürebiliyor.

Sonraki yazılarımızda görüşmek dileğiyle, şimdilik hoşça kalın…

 

Yorumlar

Henüz hiç yorum yapılmamış.