Erzincan Üniversitesi’nin kurucusu kim?-Anadolu’da Bir Dünya Üniversitesi

Batman Kara Şövalye’yi kim çekti?-I’m Batman…

Efendi ile Uşağı kitabını kim yazdı?-Ölüm karşısında herkes eşittir…

Düzce Üniversitesi’ni kim kurdu?-Marmara Bölgesi’nin yeni eğitim yuvalarından

DOĞU VE BATI GÖKTÜRK KAĞANLIKLARI

Devletler 24 Şubat 2015
Göktürklerin ikiye ayrılışı

Göktürklerin ikiye ayrılışı

Hunların soyundan gelen Aşina boyu tarafından Orta Asya’da yeni bir devlet kurulmasından; akabinde bu Göktürk Devleti’nin iç çekişmeler sonucu ikiye ayrılışından daha önce bahsetmiştik. Şimdi ise kurulmuş olan bu devletin ikiye ayrılışından sonraki dönemi ele alacağız.

Batı kanadını yöneten Tardu ile doğu kanadını yöneten ve aynı zamanda tüm devletin hükümdarı olan Işbara Kağan’ın taht mücadelesi yüzünden aralarının açılması sonucunda Göktürk Devleti; 582 yılında fiilen ikiye ayrılmıştır. Bu ayrılığın gerçekleşmesinde Tardu’nun taşıdığı ihtiras ve güç aşkı özellikle etkili olmuştur. Çünkü; Doğu Göktürklerini tanımayıp devlet yönetimini eline almak isteyen Tardu sebebiyle iç huzursuzluklar patlak vermiştir.

Devlet için böyle bir zaaf meydana gelince de dış güçlere malzeme çıkmıştır tabii: Çin bu. Boş durur mu?.. Türk geleneğine göre zaten doğu hükümdarı Işbara Kağan’ın devletin başında sayıldığı için Çin tam tersini yapmış; batı hükümdarı Tardu’yu destekleyip kışkırtmış ve bölünmenin daha da üzerine gitmiştir. Hatta; Işbara Kağan’ı es geçerek Tardu’ya elçiler ve hediyeler göndererek diplomatik olarak da Batı Göktürk Devleti’nin kuruluşunu tanıdığını belirtmiştir.

582 yılından itibaren ayrılan Göktürklerin doğu kanadında işler pek de yolunda gitmemiştir. Çinlilerin; doğu Göktürklerinin İpek Yolu’ndan faydalanmalarını engellemeleri ve Türk tüccarları sınırdışı etmesi üzerine devlet ciddi bir ekonomik çöküntü yaşamış; açlık ve kıtlık baş göstermiştir. Bu duruma çare olması umuduyla Işbara Kağan Çin’e bir sefer düzenlemiş, fakat bu sefer başarısızlıkla sonuçlanmış ve durum daha da kötüleşmiştir. Öyle ki; doğudaki Türk boyları batıya göç etmeye ve Işbara Kağan’ı terk etmeye başlamıştır. Sonunda hiçbir çare kalmadığını fark eden Işbara Kağan; 585 yılında pes etmiş ve Çin hakimiyetini kabul etmiştir.

Çinlilerin asimilasyonunu ve sömürüsünü daha fazla gururuna yediremeyen Işbara Kağan 2 yıl sonra; 587’de vefat etmiş ve yerine sırasıyla Baga, Tulan ve Şi-Pi Kağan geçmiştir.

Aynı süreç içerisinde Batı Göktürkleri için de durum pek iç açıcı değildi. Aslında; 590’lı yıllarda Tardu’nun akıllı bir hamle yaparak daha batıya; Bizans’tan dolayı zayıf düşen Sasani İmparatorluğuna yönelmesiyle devlet biraz da olsa güçlenmiştir. Ama 600 yılında Tardu; yine hırsının kurbanı olarak Çin’e de sefer düzenlemiş ve başarısız olmuştur. Çünkü Çin; Türk askerlerinin kullandığı su kaynaklarını zehirlemiş ve ciddi kayıplar verdirtmiştir. Meydana gelen zayıflamadan sonra da çeşitli Türk boyları Tardu’ya isyan etmiş ve 603 yılında Tardu’yu öldürmüşlerdir.

Tam bu zaman dilimi; yani 600’lü yılların başı; hem doğu hem de batı Göktürk Kağanlıkları biraz da olsa toparlanmıştır. Şöyle ki; Şi-Pi Kağan kendi döneminde Doğu Göktürklerinin iç karışıklıklarını sonlandırmış ve Çin’e yeniden karşı koyabilecek güce gelmiştir. Sonunda da Çin’e her yıl verilen haracı ve Çin boyunduruğunu reddetmiş; üzerine gönderilen orduyu da yenilgiye uğratmıştır. Dolayısıyla 619 yılında Şi-Pi Kağan’ın ölümüne kadar devlet; kısa da olsa o eski görkemli zamanlarını yaşamıştır.

Batı Göktürk Devletinde ise 618 yılında Tardu’nun torunu Tong Yabgu başa geşmiştir. Onun döneminde yeniden güçlenilmiş; Doğu Göktürklerinin Çin’e vurduğu darbenin yardımıyla da toparlanılmıştır. Yani; yaklaış 40 yıl önce gereksiz yere ayrılan kardeşler farkında olmadan birbirlerine yardım etmiştir.:) Fakat 1 yıl sonra; 619 yılında Sasanilerle yapılan savaş kaybedilmiş ve Batı Göktürk Devleti tekrar toparlanamamak üzere zayıflamıştır.

Doğu Göktürk Kağanlığı; 619’da Şi-Pi’nin ölümünden sonra 11 yıl daha bağımsız kalabilmiş; 630 yılında Çin egemenliğini kabul etmiştir. Batı Göktürk Kağanlığı da 628’de Tong Yabgu’nun ölümünden sonra birçok hükümdar değiştirerek iyice zayıflamış ve 658 yılında Çin egemenliğine girmiştir.

Doğu Göktürk Devletini kim kurdu?: Işbara Kağan

Doğu Göktürk Devleti ne zaman kuruldu/yıkıldı?: 582-630

Batı Göktürk Devletini kim kurdu?: Tardu

Batı Göktürk Devleti ne zaman kuruldu/yıkıldı?: 582-658

 

 

Yorumlar

Henüz hiç yorum yapılmamış.